5 - عبادت معاشرتى است كه با خويشان و ارحام و همسايگان و ذوى حقوق و ساير طبقات مردم مطابق دستورات و اوامر دينى رفتار شود مطلب پنجم : اعانت حق تبارك و تعالى بر دو قسم است : اعانت عامّه كه نسبت بجميع افراد است مانند ايجاد اسباب تكوينيه و جعل اسباب تشريعيه كه هر كس بتواند سعادت دنيوى و اخروى را تحصيل كند و عذرى براى او نباشد و حجّت بر همه تمام باشد و اعانت خاصّه كه عبارت از توفيقات و تأييداتى است كه خداوند تبارك و تعالى نسبت بمؤمنين و كسانى كه در راه حق قدم ميگذارند افاضه ميفرمايد و اين يك نوع مثوبات دنيوى است كه در اثر عبادت و امتثال اوامر حضرت احديّت شامل حال بندهگان مىشود و هر چه كوشش و جديتشان در طريق بندگى حق بيشتر شود الطاف و عنايات خاصّه حق نسبت به آنها افزونتر گردد و ابواب و طرق خير و سعادت بر آنها مفتوحتر شود چنانچه ميفرمايد
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
« 1 » ( كسانى كه در راه ما مجاهدت و كوشش نمايند آنان را براههاى خودمان « كه طرق خير و سعادت است » راهنمايى ميكنيم )
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ
( ما را به راه راست هدايت فرما ) هر چيزى را انسان بخواهد تحصيل كند و بهر مقصدى بخواهد نائل شود بايد از طريق آن وارد گردد ، و فهميدن راه هر چيزى و پيمودن آن محتاج براهنمايى است كه دانا و آشناى به آن طريق باشد تا اينكه انسان بواسطه راهنمايى او ، مقصود را گم ننموده بيراهه نرود و به مقصد نائل شده نتيجه مطلوب را دريابد و در محلّ خود ( مبحث عدل ) ثابت و مبرهن شده كه خداوند ، حكيم على الاطلاق و عادل است و محال است كار لغو و بى جا و قبيح از او صادر شود ، بنا بر اين خلقت عالم و آدم بايد مبتنى بر حكمت و غرض و فايدهء باشد بيهوده و عبث
هامش
( 1 ) . سوره عنكبوت آيه 69