مطالب چهارم در معنى عبادت : اصل عبادت بمعنى تذلل و خضوع و انكسار و لازمه اين معنى اطاعت و فرمانبردارى نسبت بمولى است و اين داراى مراتبى است از قبيل اطاعت بنده از مولى و آقاى خود كه به حكم شرع واجب است و اطاعت افراد از كسانى كه ولايت شرعى بر آنها دارند مانند آباء و اجداد و حكام شرع ، و اطاعت از اولى الامر و صاحب اختياراتى كه خدا معيّن فرموده چون پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ائمه هدى كه بنصّ آيه شريفه
أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ
« 1 » و اطلاق عبوديت به اين مراتب از همان جنبه اطاعت و فرمانبردارى است و امّا حقيقت عبوديت كه غايت تذلل و انكسار و خاكسارى باشد مختصّ بذات واجب الوجود و مالك الرّقاب و ولىّ و صاحب اختيار حقيقى و ذاتى ، حضرت حقّ تبارك و تعالى است و آن مراتب نيز چون در طول اطاعت حقّ قرار گرفته است عين اطاعت حق محسوب مىشود و براى عبادت انواع و اقسامى است :
1 - عبادتى كه راجع بروح و عقل است و آن علم و تحصيل يقين بعقائد و معارف دينى مىباشد 2 - عبادتى كه مربوط بنفس است كه عبارت از تكميل نفس و آراستن آن بملكات و صفات پسنديده و ازاله و پيراستن آن از اخلاق رذيله باشد 3 - عبادت اعضاء و جوارح از قبيل زبان چشم گوش دست پا و ساير اعضاء و جوارح كه براى هر كدام عبادتى مقرر است 4 - عبادت مالى مانند خمس و زكات و صدقات و انفاقات واجب و مستحبّ
هامش
( 1 ) . چنانچه در زيارت حضرت ابى عبد اللَّه ع گفته مىشود
« عبدك و ابن عبدك و ابن امتك المقر بالرق و التارك للخلاف عليكم »
و يا از امير المؤمنين روايت شده « انا عبد من يا فرمود
« من علمنى حرفا فقد صيرنى عبدا »
و يا بر برده و زر خريد اطلاق عبد و بر بردگى اطلاق عبوديت مىشود