بيت
شررى را كه جست از آهن و سنگ * بىفروزينه مشكلست درنگ
فلخمه
- [ به لام و خا و ميم . به وزن منظره ] و فخلمه - بتقديم خا بر لام - هر دو بمعنى محلوج نداف باشد در تحفه [ 1 ] .
فراخته
- يعنى بالا برده و بلند كرده [ 2 ] مولانا جامى گويد :
[ بيت ]
دنبال قد « 1 » فراخته طفلان بيگناه * با قامت خميده ز بار گنه مرو
فراشته
نيز به اين معنى است . مثالش فرخى « 2 » گويد :
بيت
فراشته بهنر نام خويش و نام پدر * گذاشته ز فلك قدر خويش و قدر تبار
فرغانه
- نام ولايتى است در ميان سمرقند و چين و در نسخهء نيازى شهرى باشد كه اندكان نيز گويند و در مؤيد بمعنى شعبهاى از نهاوند نيز آمده . [ 3 ] مثال اين معنى امير خسرو گويد :
بيت
گاه فروغ دم نائى بكام * داده بفرغانه فراغى تمام
فرغرده
- [ به راء و دال مهملتين و غين معجمه به وزن پرورده ] يعنى آغشته و بر هم سرشته . مثالش مولوى مثنوى گويد :
بيت
علم اندر نور چون فرغرده شد * پس ز علمت نار يابد قوم لد [ 4 ]
و در فرهنگ فژغرده آورده كه - راى اول ، زاى فارسى - باشد .
فژولنده « 3 »
- [ بضم فا و زاى فارسى و فتح لام و دال ] يعنى تقاضا كننده و برانگيزنده بجنگ و كار و غيرهما . و بمعنى دور كننده نيز به نظر رسيده .
فنوده
- [ بنون . بون نموده ] يعنى فريفته و غره شده . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت « 4 »
خصمش بفنودست بدين زخرف دنيا * خرسند شود گاو بگنجالهء فلخود
و بجاى - نون تاء - [ 5 ] نيز به نظر رسيده .
هامش
( 1 ) - « س » : قدى .
( 2 ) - « س » : شمس فخرى .
( 3 ) - « س » : فرفژولنده .
( 4 ) - « س » ندارد .
( 1 ) در برهان است كه فلخمه بفتح اول و دوم بمعنى فلخمان است كه فلاخن باشد و به سكون ثانى و فتح ثالث بمعنى دخمه و مقبره و گورخانهء گبران است ( ظاهرا مصحف دخمه است . حاشيهء برهان ) . و قفل را را نيز گويند . و مشتهء حلاجان را نيز گويند . و ذيل فخمله گويد مشتهء حلاجان را گويند و آن آلتى است از چوب كه بر زه كمان زنند تا پنبه حلاجى شود .
( 2 ) برهان فراختن آورده است فقط و فراخته و فراشته ندارد .
( 3 ) برهان گويد نام كوهى هم هست كه مردم گياه ( يبروح الصنم ) در آن كوه مىشود و نام شعبهاى از موسيقى نيز هست كه نهاوندك گويند .
( 4 ) لد جمع الد ، مردم سخت خصومت كه به حق ميل نكند .
( منتهى الارب ) .
( 5 ) يعنى : فتوده . در برهان معنى آرام گرفته نيز دارد .