مار بدست ديگرى گرفتن
- يعنى كار بدست ديگرى فرمودن . مصراع :
بدست كسان « 1 » مار بايد گرفت
مردآهنج
- كنايه از سلاحى باشد سركج چون چوگان و بمعنى مردمكش و مردم انداز نيز گويند [ 1 ] .
مگس پرانيدن
- كنايه از كسادى باشد .
مورچه پى زدن
- كنايه از چيدن ريش از بيخ باشد .
مغز در سر كردن
- كنايه ازو سكوت خاموشى باشد . « 2 »
مغز تر كردن
- يعنى سخن سرائيدن مثال هر دو لغت [ 2 ] شيخ نظامى گويد :
[ بيت ]
بگفت كسان مغز در سر كنم * بگفتار شه مغز را تر كنم
منبر آلودگان
- يعنى قالب فاسقان و نامقيدان .
مار مىخورى
- در مؤيد الفضلاء بمعنى غم و اندوه مىخورى آمده و اين بيت سلمان را باستشهاد آورده :
بيت
لعل روان ز جام زرنوش و غم جهان مخور * زين فلك زمردين بهرچه « 3 » مار مىخورى
معده تنگ كردن
- كنايه از سخت سير خوردن باشد . مثالش سعدى گويد :
شعر
بجز سنگدل كو « 3 » كند معده تنگ * چو بيند كسان بر شكم بسته سنگ
موى از ماست « 4 »
- كنايه از آسان و بىمشقت باشد [ 3 ] .
ماكيان بردر كند « 4 »
- كنايه از كمال بخل باشد كه از غايت بخيلى ماكيان از خانه بيرون كند .
معدهانبار « 4 »
- كنايه از پرخور باشد . مثالش شيخ سعدى گويد :
بيت
يكى زان ميان معده انبار بود * از اين تنگچشمى شكمخوار بود
هامش
( 1 ) - « س » : ديگرى . ( متن از « غ » است ) .
( 2 ) - « س » : خاموسى .
( 3 ) - « س » : كه .
( 4 ) - اين تركيب و شرح آن از « غ » است .
( 1 ) در برهان مردمآهنگ و مردمآهنج آمده است .
( 2 ) يعنى : مغز در سر كردن و مغز تر كردن .
( 3 ) برهان ندارد .