[ بيت [
سياهان از آن كار دندانسپيد * ز خنده لب روميان نااميد
ده مردهگوى
- كنايه از بسيارگوى باشد .
مثالش شيخ « 1 » سعدى گويد :
[ بيت ]
حذر كن ز نادان ده مردهگوى * چو دانا يكى گوى و « 2 » پروردهگوى
دورگيران
- [ بفتح ] يعنى پادشاهان و باده نوشان .
دست مردى
- [ با تاى موقوف ] شفاعت و امانت باشد و بمعنى يارى و مددكارى نيز آمده . و - بتاى مكسور - كنايه از قوت و قدرت باشد . بمعنى سوم رضى الدين نيشابورى گويد :
[ بيت ]
چو شمشير تو دست مردى نمايد * بقا را نماند سر « 3 » پايدارى
دندان نمودن
- كنايه از خنديدن و عاجز شدنست . و بمعنى تهديد كردن و ترسانيدن نيز آمده [ 1 ] . مثال معنى اول حكيم خاقانى گويد :
[ بيت ]
نقاب شكرفام بندد هوا را * چو صبح از شكر خنده دندان نمايد
مثال معنى سوم سنايى گويد :
شعر
چون نمود او بدشمنان دندان * تنگ شد بر عدو جهان « 4 » چو دهان
دندانكنان
- [ بفتح كاف ] يعنى رسواكنان و خواركنان « 5 » و نيز زارىكنان . مثال معنى اول و دوم حكيم خاقانى گويد :
بيت
شاهدان آب دندان آمده « 6 » در كار آب * فتنه را از خواب خوش دندانكنان انگيخته
مثال معنى سوم هم او [ 2 ] فرمايد :
[ بيت ]
او سرگران با گردنان من پيش او بر سر زنان * دلها دوان دندانكنان دامن بدندان ديدهام
و - بفتح كاف - كنايه از قطع طمعكنندگان باشد .
هامش
( 1 ) - « س » : سح .
( 2 ) - واو از « غ » است .
( 3 ) - « س » : سرا . ( متن از « غ » است ) .
( 4 ) - « س » : جهان .
( 5 ) - دو كلمهء اخير از « غ » است .
( 6 ) - كلمه در « س » نيست از « غ » است .
( 1 ) و ترسيدن و زارى كردن و خوشحال گرديدن نيز ( برهان ) .
( 2 ) يعنى : خاقانى .