باشد . مثالش شيخ نظامى فرمايد :
بيت
حذر كن ز چشم جهانجوش من * مباش ايمن از خواب خرگوش من
و كنايه از غفلت نيز باشد و از اين بيت اين معنى نيز مستنبط مىشود .
خامريش « 1 »
- كنايه از بيعقل و سادهدل [ 1 ] .
مثالش حافظ شيراز فرمايد :
بيت
ريا چون شد متكلم تو رها كن كلمات * خامريشى و حكايات تو خامست هنوز
خار نهادن
- معروف [ 2 ] و نيز كنايه از جفا كردن و نافرمانى نمودن . مثالش مولوى :
[ بيت ]
هركه خارى مىنهد در راه ما * خار ما در راه او گلزار باد
و كنايه از مضطرب ساختن نيز باشد [ 3 ] چنان كه حكيم انورى گويد :
بيت
حيرتم بر بديهه خار نهاد * تا « 2 » بباغ بديهه گل بشكفت « 3 »
خاك بيمار
- كنايه از زر باشد . مثالش خاقانى گويد :
بيت
زر چيست جز آتش فسرده * خاك بيمار بلكه مرده
خانهكن
- معروف [ 4 ] و نيز كنايه از مدبر و ناخلف نيز باشد . مثالش شيخ سعدى گويد بهر دو معنى :
[ بيت ]
خرابت كند شاهد خانهكن * برو خانه آباد گردان ز زن
خوشه در گلو آوردن
- كنايه از نزديك شدن غله ببرآوردن خوشه باشد . خاقانى گويد :
بيت
چو كشت عافيتم خوشه در گلو آورد * چو خوشه باز بريدم گلوى كام و هوا
خوشكنار
- كنايه از معشوق باشد . مولوى معنوى :
هامش
( 1 ) - اين تركيب از « غ » است .
( 2 ) - « تا » از « غ » است .
( 3 ) - « غ » : نشكفت .
( 1 ) برهان ندارد .
( 2 ) يعنى : قرار دادن خار .
( 3 ) اين معنى در برهان نيست .
( 4 ) يعنى : كنندهء خانه . ويران سازندهء سرا . خانهبرانداز .