باب الخاء
خشكريش
- يعنى نفاق [ 1 ] . مثالش ناصر خسرو گويد :
بيت
از قبل خشك « 1 » ريش با همه كس * روز و شب اندر خصومت و جدلى
و بمعنى بهانه نيز آمده [ 2 ] . مثال اين معنى حكيم انورى گويد :
[ بيت ]
خشكريش كژى « 2 » كرى نكند * هاوهان چاردست و پاى شتر
و بمعنى جراحت خشك نيز آمده چنان كه « 3 » ضياء الدين فارسى گويد :
[ بيت ]
نه دشمنت « 4 » ز حوادث بمرگ بازرهد * نه خشكريش اجل به شود به پشمآگند
و بمعنى قسمى از جرب كه آبلههاى آن بىآب باشد نيز آمده . [ 3 ]
خاتون جهان و خاتون يغما
- هر دو كنايه از آفتاب باشد . مثال اول عميد لويكى گويد :
بيت
فرموده بخاتون جهان از شب و از روز * دو خادم چالاك لقب هندى « 5 » و رومى
مثال دوم شيخ نظامى :
[ بيت ]
چو خاتون يغما بخلخال زر * ز خرگاه خلوت برآورد سر
خاك رنگين
- كنايه از زر باشد [ 4 ] .
مثالش مولانا جامى گويد :
بيت
چيست زر ناب ، رنگين گشته خاكى ز آفتاب * هركه كرد افسر ز زرناب خاكش بر سرست
خانهفروش
- كنايه از تارك دنيا باشد .
مثالش حكيم خاقانى گويد :
هامش
( 1 ) - « س » : خوشك .
( 2 ) - « س » : كرى .
( 3 ) - اصل : چنانچه .
( 4 ) - « س » : نه و سمنت .
( 5 ) - « س » : هندوى ( متن از « غ » است ) .
( 1 ) و حيله و مكر و بازى دادن . ( برهان ) .
( 2 ) و عذر آوردن ( برهان ) .
( 3 ) برهان گويد خشكى روى زخم را نيز گويند .
( 4 ) و نقره را نيز گفتهاند و كنايه از گلزار و لالهزار و آدمىزاد نيز هست . ( برهان ) .