مثالش خاقانى گويد :
بيت
از آن شد پردهء چشمم به خون بكرى آلوده * كه غم بالعبتان ديده جفتى كرده پنهانى
چشم زدن
- كنايه از ترسيدن باشد .
مثالش امير خسرو گويد :
بيت
ببايد چشم زد زان شير نخجير * كه او چشمى نزد از ناوك و تير
و بمعنى زمان اندك نيز باشد . شاعر گويد :
بيت
يك چشم زدن غافل از آن ماه نباشم * ترسم كه نگاهى كند آگاه نباشم
و در فرهنگ كنايه از بيدار بودن و بمعنى اشارت كردن نيز آمده . [ 1 ]
چهره شدن
- كنايه از نزاع كردن و بمنازعت برخاستن « 1 » .
جان در ميان
- كنايه از بىمضايقه باشد .
مثالش خلاق گويد :
بيت
اى قلمت بادوات طوطى و هندوستان * پيش زبان تو تيغ هندوى جان در « 2 » ميان
چارتار
- طنبور و رباب و نيز كنايه از عالم باعتبار چهار عنصر و چهار ركن [ 2 ] . مثالش بهر دو معنى سلمان [ گويد ] :
[ بيت ]
طبع گيتى راست شد در عهد تو ز انسان كه باز * نشنود صوت مخالف هيچكس زين چارتار
چاربالش
- مسند ملوك و صدور و ديگر كنايه از دنيا [ 3 ] شيخ نظامى گويد :
[ بيت ]
چو در چاربالش نديدم درنگ * نشستم درين چارديوار تنگ
چارگامه
- اسب تيزرو . و ديگر كنايه از گرم كردن بزم عشرت باشد . مثالش خاقانى گويد :
[ بيت ]
ساقيا اسب چارگامه بران * تا ركاب سهگانه بستانيم
هامش
( 1 ) - « س » : برخواستن .
( 2 ) - « س » : بر .
( 1 ) شرم و حيا داشتن . ( برهان ) .
( 2 ) چهارتا . چهارتاره .
( 3 ) و عناصر اربعه . ( برهان ) .