نظم « 1 »
اى زدوده تيغ تو ز آيينهء فرهنگ زنگ « 2 » * بر خرد سرهنگ و فخر عالم از فرهنگ و هنگ
و بمعنى آهنگ كردن نيز آورده و در فرهنگ بمعنى قصد و آهنگ آمده و به اين بيت مختارى متمسك شده :
بيت
دلستانى را لفظ توهمى سازد ساز * جان ربايى را تيغ تو همى دارد هنگ
و در تحفه به شش معنى آمده : اول نگهداشتن و تيمار بردن . و اين بيت استاد منوچهرى « 3 » مؤيد اين معنى « 4 » است :
بيت
اى رئيس مهربان « 5 » اين مهرگان خرم گذار * فروفرمان فريدون را تو كن فرهنگ و هنگ
دوم بمعنى هوش آمده ؛ سوم دانائى باشد ؛ چهارم دم آبى كه خورند ؛ پنجم زور باشد ؛ ششم سنگ باشد يعنى وقار و تمكين . مثالش حكيم انورى گويد :
بيت
مجددين بو الحسن كه فرهنگش * خاكرا فر دهد هوا را هنگ
و شمس فخرى همين بمعنى هوش آورده و گفته :
بيت « 1 »
اگر بخواهد تدبير او بخاصيت * ازين سپس نكند باده هيچ ازالت « 6 » هنگ
و بمعنى هوش و زور ازين بيت استاد لامعى جرجانى مىتوان فهميد :
بيت
نه بحردمان دارد باهمت اوتاب * نه شير ژيان دارد با هيبت او هنگ
و در نسخهء ميرزا بمعنى زيركى و هوشيارى و قوت و عار و قوم و سپاه آمده و در مؤيد مسطورست كه در زفانگويا بمعنى زكام باشد . بمعنى زيركى و هوشيارى فردوسى گويد :
بيت « 1 »
به دو گفت شيده كه اين نيست هنگ * كه ما زندهايم و تو در راى و جنگ
هامش
( 1 ) - كلمه از « ن » است .
( 2 ) - اصل : رنگ . ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 3 ) - « س » : منوچهر .
( 4 ) - « س » : معى .
( 5 ) - « س » : مهرگان .
( 6 ) - « س » : از آلت . ( متن از « ن » است ) .