فژ
- [ بفتح فاء ] يال اسب كه به عربى عرف گويند - بضم و سكون عين و راى مهملتين و آخرش فاء - . مثالش شهرهء آفاق گويد :
بيت « 1 »
بر او سيمگون چون طلعت يار * فژ او مشكبو چون زلف دلدار
و - بفتح فاء - بمعنى چرك و پليدى باشد .
فژژ
- [ بفتح فا و زاى فارسى ] گياهى تلخ باشد كه درد شكم را سود دارد . شمس فخرى گويد :
بيت
مخالفان شهنشه اگر خورند عسل * شود ز غصه و غم در مذاقشان چو فژژ
و شاه ناصرخسرو نيز گويد :
شعر « 1 »
كه فرمود از اول كه درد شكم را * فژژ بايد از چين و از روم والان
- - و معنى والان در حرف واو مىآيد - - . و صاحب تحفه گويد كه فژژ را اگر و گياه تركى نيز گويند و در ادات الفضلاء فرژ « 2 » - بفتح فا و سكون راى مهمله - آمده .
فريژ
- به وزن و معنى همان فريج مرقوم كه اگر تركى « 3 » باشد .
مع السين
فسوس
- بمعنى سخره و دريغ باشد . مثال هر دو معنى ابو شكور فرمايد :
شعر « 4 »
ديو بگرفته مر ترا بفسوس * تو خورى بر زيان مال فسوس
و نام دار الملك دقيانوس نيز باشد . مثالش حكيم سنائى گويد :
بيت « 4 »
حال اصحاب كهف و دقيانوس * قصهء بخسلوس و شهر فسوس
و در فرهنگ بمعنى بيراهى كردن و بيراه شدن نيز آمده و به اين بيت اميرخسرو متمسك شده .
بيت
فسوس ديو لعين در ره خدا جويانست * شكال گور بدنبال شير نر يا بى
فرناس
- [ به راى مهمله و نون . به وزن الماس ] غافل و نادان باشد و مردم خوابآلوده را بسبب غفلت فرناس گويند . مثالش ناصرخسرو فرمايد :
هامش
( 1 ) - كلمه از « ن » است .
( 2 ) - « س » : فژ .
( 3 ) - « كلمه از « غ » است .
( 4 ) - « س » ندارد .