و آن دو نوع باشد كانى و انسانى و در فرهنگ مسطورست كه در اصل موم آئين بوده چه آئين نام قريهايست كه غارى كه موميائى از آن حاصل مىشود به آن نزديك است و بمرور ايام موميائى شده انتهى كلامه .
منبلى
- [ بنون و باى تازى به وزن صندلى ] يعنى بد اعتقادى و كاهلى . مثالش حكيم سنائى گويد :
بيت
آنچنان اصل جهل و منبليى * خيره بگزيد قتل چون عليى
مشكمالى
- [ بضم ميم و سكون كاف فارسى و كسر لام ] نام نوائيست و لحنى از جملهء سى لحن باربد . مثالش شيخ نظامى فرمايد :
شعر « 1 »
چو در مشكوى كردى مشكمالى * همه مشكو شدى پر مشك حالى
ماخچى
- [ با خاى « 2 » معجمهء موقوف و كسر جيم فارسى ] اسبى كه عربى نباشد . بتازيش برذون « 3 » خوانند - بكسر باء « 4 » و سكون راى مهمله و واو و فتح ذال معجمه - كذا فى السامى و آن اسب پارسى است و بعضى گويند ختليست .
و در ادات الفضلاء اسبى است كه از جانبى عربى و از جانبى تركى باشد [ 1 ] . كذا فى الفرهنگ . مثالش مختارى [ گويد ] :
شعر
يك روز صد فسيلهء تازى و ماخچى * با ساز زر كه داد بمردان كارزار
مى
- شراب انگورى باشد . مثالش « 5 » شيخ نظامى گويد :
بيت
ميى « 6 » كز خودم پاى لغزى دهد * چو صبجم دماغ دو مغزى دهد
و بمعنى پيالهء شراب نيز آمده [ 2 ] . مثال اين معنى خاقانى گويد :
هامش
( 1 ) - « س » ندارد .
( 2 ) - بجز « ك » : بافاى .
( 3 ) - « س » : بزدون .
( 4 ) - بجز « س » : يا .
( 5 ) - « س » : مثالس .
( 6 ) - « س » : مى .
( 1 ) دو تخمه ( برهان ) مجنس . ( عربى ) . و در برهان معنى اسب راهوار و خوش جولان نيز دارد .
( 2 ) در برهان معنى گلاب نيز دارد .