جاى آرام و خانومان و زادبوم « 1 » مردم . مثالش شمس فخرى :
شعر « 2 »
جهانيان را يك ذره از عنايت تو * به از هزار عقار و قبيله و ميهن
و حكيم فردوسى نيز فرمايد :
شعر
كه خرم بوا ميهن و مان تو * بگيتى پراكنده فرمان تو
و در مؤيد الفضلاء بمعنى مسكهء شير نيز آمده و در ادات الفضلاء بمعنى پسر و دختر و زن و بمعنى خوشخو نيز [ 1 ] آمده .
ماخان
- نام قريهايست از مرو شاهجان و نيز نام حاكم چين است [ 2 ] .
مازن
- [ بفتح زاء ] در نسخهء ميرزا بمعنى جويك پشت آدمى و غيره باشد كه آن را پشت مازه نيز گويند [ 3 ] .
ماكان
- نام ولايتى كه اكثر سليح مردم آنجا زوبين باشد و نام يكى از سلاطين كه او را ماكان بن كاكى گفتندى [ 4 ] . مثال معنى اول حكيم خاقانى گويد :
بيت
سلاحت بهر دين بهتر كه زنبور از پى شهدى * چو گيلى گوردين پوشست « 3 » و زوبين كرده ماكانى « 2 »
ماه بر كوهان
- نام نوائى و لحنى از سى لحن باربد . مثالش شيخ نظامى گويد :
بيت
چو لحن از ماه بر كوهان گشادى * زبانش ماه بر كوهان نهادى .
مغيلان « 4 »
- درخت خارى كه در باديهء راه مكه رويد [ 5 ] . مثالش امير خسرو گويد :
بيت
كى رساند از گلستان وصال او گلى * بخت كو شاخ مغيلانست ناهموارتر
هامش
( 1 ) - اصل : زاد و بوم . ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 2 ) - « س » ندارد .
( 3 ) - « س » : پوهشت .
( 4 ) - اين لغت و شرح آن از « غ » و « ك » است .
( 1 ) در جهانگيرى : خوشخواره . در برهان مانند متن ماست و مصحف مىنمايد . ( حاشيهء برهان ) .
( 2 ) و نام پهلوانى از پهلوانان چين . ( برهان ) .
( 3 ) مازه . مازو و برهان گويد استخوان ميان پشت است كه بتازى صلب خوانند .
( 4 ) از ديلميان معاصر نصر بن احمد سامانى و وى بسال 329 هجرى در جنگ با ابو على چغانى كشته شد بحدود رى و اسكافى دبير خبر فتح و كشته شدن ماكان بدين چند كلمه فرستاد با كبوتر « اما ما كان فصار كاسمه » .
( 5 ) ام غيلان ( عربى ) ( برهان ) .