شعر « 1 »
ز خوارى و رنجى كت آمد مشيب * كه گيتى چنين « 2 » است بالا و شيب
و هم او [ 1 ] فرمايد :
شعر « 1 »
شكيبآور از درد من بر مشيب * كه از درد بسيار بهتر شكيب
ماه نخشب
- ماهى كه مقنع « 3 » [ 2 ] در كوه سيام از چاه برآوردى ، چون ماه فلك فرورفتى ماه نخشب برآمدى و چهار شهر را روشن كردى و آن را ماه سيام نيز گويند [ 3 ] .
مثالش مولانا جامى فرمايد :
شعر
سه روز آن ماه در چه باد تا شب * چو ماه نخشب اندر چاه نخشب
و امير مختارى نيز گويد « 4 » :
بيت
طلسم چاه نخشب گشت بغدادى غلطانش * و گرنه چون برآيد ماه چندين از گريبانش
منجلاب
- [ بفتح ميم و جيم ] گوى كه آبهاى چركين و متعفن در آن جمع شود [ 4 ] .
مثالش شيخ سعدى گويد :
شعر « 1 »
اگر بركهاى پر كنند از گلاب * چو سگ در وى افتد شود منجلاب
مار يعقوب
- نام مردى كه صاحب دين ترسايى بود كذا فى المؤيد . [ 5 ] .
ماشوب
- [ بضم شين معجمه ] آرد بيزرا « 5 » گويند . مثالش ناصرخسرو گويد :
بيت
هرچه در آن مغز بود و آرد فروشد * بر سر ماشوب آمدست نخاله
و بمعنى شور و غوغا مكن و آشفته مشو نيز آمده چنان كه « 6 » اثير اخسيكتى گويد :
بيت « 7 »
همچو ابر از آب مخروش اى پسر * همچو بحر از باد ماشوب اى غلام
هامش
( 1 ) - « س » ندارد .
( 2 ) - « س » : خسين .
( 3 ) - اصل : ابن مقنع . ( متن تصحيح قياسيست ) ( 2 )
( 4 ) - اين جمله و شعر بعد آن از « ك » است .
( 5 ) - « س » : بير .
( 6 ) - اصل : چنانچه .
( 7 ) - كلمه از « ك » است .
( 1 ) يعنى : اسدى .
( 2 ) عطاء يا هشام و يا هاشم بن حكيم ملقب به المقنع و برهان گويد نخشب شهرى است از تركستان كه آن را قرشى نيز گويند ( نسف ) .
( 3 ) ماه مقنع .
ماه كش . ماه مزور . ماه كاشغر .
( 4 ) در برهان معنى آب بد بو و گنديده نيز دارد .
( 5 ) مار عنوان فديسان ، و يعقوب مؤسس فرقهء يعقوبيه از ترسايان است ( بيان الاديان .
از حاشيهء برهان ) .