بيت « 1 »
آخر اى خاك خراسان داد يزدانت نجات * از بلاى غربت خاك ره گرگانج و كات
گولانج
- [ بضم گاف و سكون نون ] حلوائى باشد كه آن را لابرلا نيز گويند و شيرازيانش گولاج خوانند . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
بخوان نعمت او آز چارپهلو شد * ز بسكه خورد مربا و « 2 » قليه و گولانج
و در فرهنگ نانيست كه از سفيدهء تخممرغ و نشاسته در غايت نزاكت پزند .
گرنج
- - بضم گاف و فتح راى مهمله - برنج باشد كه ارز گويند به عربى . مثالش ناصرخسرو گويد :
بيت « 1 »
با مسجد و با مؤذن چون سركه و ترفى * با مسخره و مطرب چون شير گرنجى
و در مؤيد از فرهنگ فخر قواس نقل كرده كه گرنج گوشه را گويند از خانه و آن را بيغوله نيز گويند [ 1 ] .
گرگيج
- [ بفتح گاف اول و كسر دوم و سكون راى مهمله و ياى حطى ] نام شهريست در شرفنامه [ 2 ] .
گنگدزهرج
- [ بكسر گاف اول و سكون نون و گاف دوم و فتح دال و زاى معجمه و راى مهمله ] همان گنگ دژهوخت - كه گذشت - [ 3 ] .
گوشت آهنج
- يعنى قلابى كه به آن گوشت از ديگ بيرون آرند « 3 » و در فرهنگ بمعنى غليواج نيز باشد * .
گيج
- [ بكسر گاف ] احمق و سرگشته و معجب و خودستا باشد . شمس فخرى گويد :
بيت
اى فلك با رفعت و تعظيم تو چون خاك پست * وى خرد با دانش و تدبير تو معيوب و گيج
و در ادات بجاى - ياء نون [ 4 ] - آمده [ 5 ] .
گنج
- [ بضم گاف و سكون نون ] گنجايش باشد . [ 6 ] مثالش حكيم انورى گويد :
بيت « 4 »
آسمان بيخ كمال از خاك عالم بركشيد * تو زنخ مىزن كه در من گنج نقصانى كجاست
هامش
( 1 ) - كلمه از « ك » است .
( 2 ) - در معيار جمالى ( ص 55 ) . اباها .
( 3 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد .
( 4 ) - « س » ندارد .
( 1 ) در برهان معنى چين و شكن هم دارد .
( 2 ) مصحح برهان حدس زده است كه مصحف گرگنج باشد .
( 3 ) يعنى در واقع مصحف گنگ دژهوخ است .
( 4 ) يعنى : گنج ( اما مصحف گيج مىنمايد ) .
( 5 ) در برهان معنى پريشان و پراكنده خاطر و شخصى كه بسبب صدمه دماغ او پريشان شده باشد . نيز هست و در معنى احمق و ابله و متحير و سرگشته گويد گيچ نيز آمده است .
( 6 ) در برهان معنى درآوردن و راست آمدن چيزى در چيزى و درآمدن در جاى تنگ و حصه و رصدى كه ميان جمعى از مردم كنند و بهر كسى قسمتى رسانند نيز دارد .