تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1109

مساهمون:

ص١١٠٩

كرسان

- [ به راء و سين مهملتين . به وزن ترسان ] ظرفى مدور كه از چوب يا از گل سازند و نان در آن گذارند و خاشكدان نيز گويند [ 1 ] مثالش نزارى قهستانى گويد : شعر
به بد از « 1 » سال قحط سخت درويش و توانگر را « 2 » * هم از گندم تهى كند و « 3 » و هم خالى « 4 » ز نان كرسان .

كشان

- [ بشين معجمه به وزن نشان ] نام ولايتى است كه كاموس كشانى از آنست [ 2 ] و بمعنى خيمه نيز آمده .

كشفتن « 5 »

- [ بضم كاف و شين معجمه و فتح تاء ] بمعنى پژمرده شدن و پريشان شدن و گشودن باشد در نسخهء ميرزا و در فرهنگ بمعنى نابود و معدوم شدن نيز باشد [ 3 ] .

كشن

- [ بفتح كاف و سكون شين معجمه ] بمعنى بسيار و انبوه باشد مطلقا . مثالش حكيم فردوسى فرمايد : [ بيت ]
اگر كشن گردد مرا دستگاه * بفر و بنام جهاندار شاه
و - بكسر شين - نيز آمده : هم او [ 4 ] گويد : بيت
كشن دستگاهى و كاخى فراخ * يكى كلبه سازيده « 6 » در پيش كاخ
و امير معزى نيز فرمايد : [ بيت ]
از سر زلف سيه با حلقه‌هاى سنبلى * وز خم جعدشكن با توده‌هاى عنبرى
و - بكاف فارسى [ 5 ] - نيز به نظر رسيده .

كژآگين

- [ بفتح كاف اول ] همان قزاكند مرقوم [ 6 ] . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت
سكندر چو آواز چينى شنيد * قباى كژآگين ببر دركشيد

كلاشگن

- در نسخهء ميرزا نام حلوائيست [ 7 ] .
هامش
( 1 ) - « س » : بربنداز ؛ « ن » « الف » : به‌بنداز . ( متن از « ب » است ) . ( 2 ) - « س » « الف » : تونگر ( و آن صورتيست از : توانگر ) . ( 3 ) - « س » ندارد . ( 4 ) - « س » : خان . ( 5 ) - بجز « ب » « ن » : كشتن . ( 6 ) - بجز « ب » و « ن » : سازنده .
( 1 ) كارسان . ( 2 ) برهان بمعنى كشنده نيز آورده است . فاعل كشيدن و گويد جمع كش نيز هست همچو دردى كشان يعنى محبوبان ( اما تنها مستعمل نيست بلكه اسم فاعلهاى مختوم به كش به « ان » جمع بسته مىشوند . حاشيهء برهان مصحح دكتر معين ) . ( 3 ) در معنى گشودن گشفتن است ( حاشيهء برهان ) و گويد بفتح اول و ثانى هم آمده است . ( 4 ) يعنى : فردوسى . ( 5 ) يعنى : گشن . ( 6 ) بمعنى جامهء روز جنگ ؛ كژاگند . كژاغند . اما برهان اين لغت را ندارد . ( 7 ) كالاشگن .