نظم « 1 »
كشفرود پرخون و زردآب گشت * جهان جاى آرامش و خواب گشت
كفاند
- [ بفاء ، به وزن دماوند ] يعنى شق زند و بتركاند . منوچهرى فرمايد :
شعر « 1 »
هيبتش الماس سخت را بكفاند * چون بكفاند دو چشم مار « 2 » زمرد
كالد
- [ به وزن نالد ] يعنى گريزد و در هم شود . مثال معنى اول مسعود سعد گويد :
بيت « 3 »
مطربان را بهم برآغالد * وز ميانه سبك برون كالد
مثال معنى دوم بو على چاچى « 4 » گويد :
بيت
خواجه بيند سود خود را چون زيان * كالد از غم همچو موى زنگيان
مع الراء
كر
- [ بفتح كاف ] توان و قوت باشد . مثالش فرخى گويد :
بيت
ملك آن باشد كورا بسخن باشد دست * ملك آن باشد كورا بهتر باشد كر
و بمعنى مراد نيز آمده . سوزنى گويد :
[ بيت ]
ورا از دولت سلطان سلطانان زيادت شد * شكوه و حشمت و دولت نعيم و ناز و كام و كر
« 5 » و شخصى را كه قوت سامعهاش باطل باشد نيز گويند [ 1 ] مثالش انورى گويد :
[ بيت ]
يكره اين دستبرد بنمايش * تا ببيند اگر نه كور و كرست
و قسمى از مار را كه افسون در آن اثر نكند نيز گويند * .
كام و كر
- در نسخهء وفائى بمعنى مراد و تولا و پشت و پناهست [ 2 ] .
كبر
- [ به وزن ابر ] به پهلوى « 6 » خفتان را گويند .
مثالش حكيم فردوسى گويد :
هامش
( 1 ) - كلمه از « ن » است .
( 2 ) - « س » : بار .
( 3 ) - « س » ندارد .
( 4 ) - اصل حاجى . ( متن تصحيح قياسى است ) .
( 5 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد .
( 6 ) - « س » : پهلوى .
( 1 ) اصم ( عربى ) . و در برهان بضم اول نام رودى در فارس و ديگرى در شروان ( قفقازيه ) آمده و بمعنى برنج نيز آورده است ( اما در معنى اخير ظاهرا مصحف كرنج - برنج باشد . حاشيهء برهان مصحح دكتر معين ) .
( 2 ) برهان ندارد .