خميده
- يعنى خم شده و چفته « 1 » . مثالش حكيم ازرقى گويد :
بيت
ز اسيب چنبر فلك اندر فراز آن * بر كنگره خميده رود مرد پاسبان
خودكامه
- يعنى خود مراد و خودسر .
مثالش شهنامه « 2 » :
شعر « 3 »
نويسد بهر كشورى نامهاى * بهر شهريارى و خودكامهاى
و خودرايه نيز گويند « 21 » چنان كه « 4 » مولوى معنوى گويد « 5 » :
بيت
نه چرخ غلام طبع خود رايهء ماست * هستى ز براى نيستى وايهء « 22 » ماست
اندر پس اين پرده يكى دايهء ماست * ما آمده نيستيم ؛ اين سايهء ماست « 6 »
خيزنده « 7 »
- آن باشد كه كودكان بر سر خاك نرم نشينند و دست از خود برداشته فرو لغزند و به عربى زحلوفه بفاء و قاف « 23 » هر دو گويند « 24 » .
خوه
- [ بفتح خا و سكون واو ] عرق باشد كه خوى نيز گويند و [ بضم خا ] گياهى است « 25 »
خنبه « 8 »
- [ به وزن دنبه ] خم بزرگ را گويند .
مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
ز جودش خلق را باشد لالى * بجاى غله در انبار و خنبه
و ديگر بمعنى گنبد عمارت نيز به نظر رسيده .
خورنگه
- [ بضم خا و فتح راى مهمله و كاف فارسى ] پيشگاه خانه باشد . مثالش حكيم خاقانى گويد :
بيت
خواهى كه در خورنگه دولت كنى طواف * بگريز ازين خرابهء نادلگشاى خاك
هامش
( 1 ) « ن » : خفته ؛ نسخ ديگر 1 بجز « ب » : جفته .
( 2 ) « ن » : حكيم فردوسى فرمايد .
( 3 ) كلمه از « ن » است .
( 4 ) اصل :
چنانچه .
( 5 ) كلمه از « ب » است .
( 6 ) بيت دوم در « س » نيست .
( 7 ) « الف » : خيزيده .
( 8 ) « س » :
و « الف » : بادلگشاى . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 21 ) در برهان بمعنى علف خود روى نيز هست .
( 22 ) وايه محتاج .
( 23 ) يعنى زحلوقه و زحلوفه .
( 24 ) در برهان معنى خيز كننده و جهنده و بر پاى خاسته و لغزنده نيز هست .
( 25 ) در برهان بفتح اول و ثانى بمعنى خبه است كه خفه كردن باشد . و بضم اول و سكون ثانى مجهول خواهر را نيز گويند .