تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 475

مساهمون:

ص٤٧٥
و معروفى نيز گويد : بيت « 1 »
نگر ز سنگ چه مايه بهست گوهر سرخ * ز خستوانه چه مايه بهست شوشترى

خشاوه

- [ بشين معجمه و واو . به وزن فتاده ] پاك كردن جاليز باشد از خس و خاشاك در نسخهء وفائى و شمس فخرى بمعنى زمينى « 2 » آورده كه از براى زراعت پاك كرده باشند و فرموده : بيت
بهر بومى كه باشد اهتمامش * نباشد حاجت زرع خشاوه
و در مؤيد [ بسين و راء مهملتين ] « 21 » آورده بمعنى شاخهاى زياده از درخت دور كردن « 22 » .

خشته « 3 »

- [ بكسر خا و سكون شين معجمه و فتح تا ] مفلس و بىبرگ باشد مثالش ابو العباس گويد : بيت « 1 »
معذور كن اى شيخ كه گستاخى كردم * زيرا كه غريبم من و مجروحم و خشته

خشتچه

- آنچه در زير بغل دوزند و خشتك نيز گويند . مثالش عماره گويد : بيت « 1 »
بجاى خشتچه گر مشك نافه بردوزى * هم‌ايچ « 4 » كم نشود بوى گنده از بغلت
و بمعنى آيينهء زانو نيز به نظر رسيده و در سامى خشتره « 5 » نيز به اين معنى آمده .

خفچه

- [ به وزن كفچه ] در نسخهء حسين وفايى نوشته زر و سيم باشد . مثالش « 6 » مسعود سعد گويد : ( بيت )
پشتش چو خفچه خفچه و آن خفچها همه * در بسته همچو پهلوى مردم بيكدگر
و يكى از اكابر نيز گويد : نظم « 6 »
اكنون بوقت آنكه برم شانه سوى موى * در شانه مىپديد شود خفچهاى سيم
و در فرهنگ بمعنى موى چند از سر و كاكل و زلف كه يك جا جمع شود و بمعنى شاخ نازك « 7 » راست نيز آمده و مثال معنى اول اين بيت را آورده كه شاعر گويد :
آن خفچهء مشكريز دلبر * كردست مرا بغم گرفتار
هامش
( 1 ) كلمه در « س » نيست از « الف » است . ( 2 ) « الف ( در متن ) : زمين ( بالاى سطر به خط جديدتر ) زمينى . ( 3 ) « س » : خسته . ( و اين اصح مىنمايد ) ( 4 ) « س » : آنچه . ( 5 ) « س » : خشتر . ( در برهان نيز خشتره است اما مىنمايد كه خشتژه باشد ) . ( 6 ) كلمه از « ن » است . ( 7 ) « ن » : باريك . ( 21 ) يعنى : خساره . ( 22 ) در برهان صورت اول نيز بمعنى پيراستن يعنى برين شاخهاى زيادتى درخت نيز هست .