بيت
بور شد چرمهء تو از بس خون * كه زدش بر برخش و پهلو بر
معنى برخش پيشتر گذشت « 21 » .
چارتاره
- نام سازى باشد مانند رباب « 22 » .
چغزواره
- [ بفتح جيم و زاء معجمه و سكون غين و راى مهمله ] « 1 » همان جامهء غوك كه گذشت و آن رستنى « 2 » باشد كه در آب رويد و به عربى طحلب خوانند و در مؤيد چغزپاره نيز به اين معنى آمده [ بباى فارسى ] « 23 » .
چمانه
- [ به وزن زمانه ] پياله و نيم كدوى منقش كه شراب در آن كنند . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
حريفان ظفر را در چمنها * باد او بود دايم چمانه
و در فرهنگ [ بضم جيم ] بمعنى حيوان باشد و مثالش اين بيت ناصر خسرو آورده :
بيت « 3 »
چه لافى كه من يك چمانه بخوردم « 4 » * چه فضلست پس مر ترا بر چمانه
چوبه
- دو معنى دارد : اول چوبى كه بدان نان را تنك كنند و گردنه نيز گويند ؛ دوم لقب بهرام چوبين . مثال اين معنى امير خسرو گويد :
شعر
يك چوبكى بام تو بهرام چوبه شد * يك ترك نوبتى درت سنجر آمده
و بر تير نيز اطلاق كنند « 24 » چنان كه « 5 » شيخ سعدى « 6 » فرمايد :
بيت
درى « 7 » هم برآيد ز چندين صدف * ز صد چوبه آيد يكى بر هدف
چله
- [ بكسر جيم و فتح لام مشدد ] اربعين باشد كه صوفيه و عباد بر آرند . مثالش شيخ نظامى گويد « 8 » :
بيت
چو چله چهل گشت و خلوت هزار * ببزم آمدن دور باشد ز كار
و [ بتخفيف لام ] نيز گويند « 25 » . خاقانى گويد :
بيت
پس از چندين چله در عهد چل سال * روم پنجاهه گيرم آشكارا
چسته
- [ بسين مهمله ] به وزن و معنى نغمه
هامش
( 1 ) اصل : چغزوازه . . . راى مهمله و . زاى تازى ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 2 ) « س » : رسنى .
( 3 ) كلمه از « ن » است .
( 4 ) « ب » : نخوردم .
( 5 ) بجز « ب » : چنانچه .
( 6 ) كلمه از « ب » است .
( 7 ) « س » : دو روى .
( 8 ) « س » : آيد .
( 21 ) در برهان معنى مطلق اسب و اسب سفيد موى و آنچه پسران امرد از صاحب مذاقان نقد يا جنس گيرند و معنى چرمينه نيز دارد .
( 22 ) در برهان كنايه از عناصر و دنيا نيز هست .
( 23 ) جل وزغ و بزغشمه نيز به اين معنى است .
( 24 ) در برهان معنى تازيانه و زخمه و چوبدستى نيز دارد .
( 25 ) در برهان معنى ريسمانى كه از پهناى كار افزون آيد و آن را نبافند و زه كمان نيز دارد .