و بمعنى اشارت به چشم شاه طاهر گويد :
بيت
تر شود لاله و بر داغ دل پر خونش * زير لب خنده زند غنچه و نرگس چشمك
و شيخ نظامى نيز گويد :
بيت
كه چشمك زنان بيشهاى مىكنم * ز چشم بد انديشهاى مىكنم « 1 »
و « 2 » در تحفه السعادة داروييست كه چشم ايزج و چاكشو نيز گويند « 21 » .
چركمك
- [ بفتح جيم و كاف و ميم و سكون راى مهمله ] مرغكيست خرد و كوچك .
چخك
- « 3 » [ بضمتين ] خال [ و ] رخساره باشد .
چلانك
- [ بفتح جيم و نون ] جعل باشد و او را ديلمك « 22 » و سرگين غلطانك نيز گويند و چلاك [ به وزن هلاك ] نيز به نظر رسيده .
مع الكاف الفارسى
چرنگ « 4 »
- [ بكسرتين ] آواز درا و آوازى كه از كوفتن گرز بر آيد « 23 » . مثالش شهنامه :
بيت
از ان هاى و هوى و چرنگ « 4 » دراى * بكردار طهمورثى كرناى
چمشگ
- [ بفتح جيم و ضم و ميم و سكون شين معجمه ] كفش باشد و چمشاگ نيز گويند .
چنگ
- چند معنى دارد : اول خميده ؛ دوم « 5 » قلاب « 24 » ؛ سوم انگشتان ؛ چهارم ساز مشهور .
حكيم سوزنى به چهار معنى گويد :
شعر
پيران چنگ پشت و جوانان چنگ زلف * در چنگ جام باده و در گوش بانگ چنگ
و مثال معنى قلاب را حكيم سنائى نيز فرمايد :
بيت
بره بسيار در آويختى از چنگ و كنون * دشمن شاه در آويز چو مسلوخ بچنگ
و ديگر بمعنى شل باشد گويند دست فلان چنگ شد ، يعنى شل شد . و در فرهنگ بمعنى كتاب مانى كه مشتمل بر صنايع تصوير بود نيز آورده و [ بضم جيم ] بمعنى سخن و گفتار « 25 » و « 6 » [ بكسر جيم ] بمعنى منقار مرغان و نوك سنان و پيكان آورده .
مع اللام
چنگال
- پنجهء دست آدمى و سباع . بمعنى اول حكيم فردوسى گويد :
بيت
بدين گفت و آن قوت و يال او * شود كشته رستم بچنگال او
هامش
( 1 ) اين مصرع را « الف » در حاشيه دارد .
( 2 ) جملهء بعد از « ن » است . و ظاهرا تعبير ديگرى از معنى نام دانهء سياه مذكور در فوق باشد .
( 3 ) اين لغت از « غ » است ( نيز رجوع به چچك شود ) .
( 4 ) « ب » : چلنگ .
( 5 ) « الف » : و دوم .
( 6 ) واو از « غ » و « ب » است .
( 21 ) در برهان معنى كفش و پا افزار نيز دارد ( رجوع به چمشگ شود ) .
( 22 ) ديلمك در برهان معنى رتيلا دارد .
( 23 ) در برهان بمعنى آواى در اوزنگ و آوايى كه از خوردن چيزى بر چيزى در كوه و گنبد پيچد نيز هست .
( 24 ) در برهان بمعنى قلاب عموما و قلابى كه بدان فيل رانند و آن را كجك هم گويند خصوصا نيز آمده است .
( 25 ) در برهان بمعنى برچيدن مرغ دانه را از زمين و كشتى و جهاز بزرگ نيز هست .