شعر « 1 »
يكى تخت عاج و يكى تخت جغ * يكى جاى شاه و يكى جاى فغ
مع الفاء
جافجاف
- زن قحبه را گويند . مثالش ابو شكور گويد .
بيت
ز دانا شنيدم كه پيمان « 2 » شگن * زن جافجاف است « 3 » بل كم ز زن
جفجاف « 21 » نيز گويند :
مع القاف
جناق
- همان جناغ مرقوم . مثالش حكيم انورى فرمايد در قافيهء و ثاق و فراق :
بيت
عصمت ايزدى ركاب و عنانش * مدد « 4 » سرمدى ستام و جناق
مع الكاف
جاخشوك
« 22 » - [ به سكون خاء و ضم شين معجمه ] داس باشد . كذا فى التحفه . و در نسخهء حسين وفائى به [ سين مهمله ] نيز آمده مثالش استاد شهيد فرمايد « 5 » :
بيت
اى خواجهء فقير بىاشغال بىنوا « 6 » * بردار جاخشوك و برومى درو حشيش
جنكلوك
- [ بفتح جيم و كاف و سكون نون و ضم لام ] آن را گويند كه از رنجورى دست به زانو نهد در وقت برخاستن « 7 » و استعانت از ديوار و غيره كند . مثالش لبيبى گويد :
نظم « 1 »
اى غوك جنكلوك « 8 » چو پژمرده برگ كوك * خواهى كه چون چكوك « 9 » بپرى سوى هوا
و در نسخهء ميرزا بمعنى دست و پاكژ آمده « 10 » كذا فى نسخة الوفائى . و استاد عنصرى نيز گويد :
بيت
بكردن به آب اندر آن جنكلوك * به از رستگارى بنيروى غوك
و در فرهنگ به جيم فارسى « 23 » آمده .
جدانك
- [ به دال و نون . به وزن برادر ] در نسخهء ميرزا بمعنى بازى باشد كه آن را كوزه گردان « 4 » نيز گويند « 11 » و در يكى از نسخ بمعنى كوزه باز آمده * و در فرهنگ جدارك « 12 » [ بضم جيم و فتح راى مهمله ] به اين معنى « 13 » آورده .
هامش
( 1 ) كلمه در « الف » نيست .
( 2 ) « س » . پيمانى .
( 3 ) « ب » : است و .
( 4 ) « س » « الف » : مددى .
( 5 ) سه كلمهء اخير در « س » نيست .
( 6 ) در لغت نامههاى حاوى اين شعر شهيد : اى خواجه با بزرگى و اشغال نى ( چى ) ترا .
( 7 ) بجز « الف » : برخواستن .
( 8 ) « س » : چنگاوك . ( و اين ضبط اصحست ) .
( 9 ) « س » : چلوك .
( 10 ) از اينجا تا پايان مطلب از « ب » است .
( 11 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد .
( 12 ) « س » : بمعنى جدارك .
( 13 ) دو كلمهء اخير در « س » نيست .
( 21 ) اين صورت در برهان نيست .
( 22 ) يعنى : جاخسوك . ( در برهان جاغسوك نيز آمده است . )
( 23 ) در برهان كوزه گردانك است .