بفتح تا و ضم راى مهمله آمده « 21 » .
تنكس
- « 22 » نام درختى پرخار باشد كه تنكز « 1 » نيز گويند . مثالش اثير الدين اخسيكتى گويد :
بيت
چهرهء همه گلگونهء تزوير چو لاله * چنگال همه ناخن دزديده « 2 » چو تنكس
تس
- [ بضم تا ] در نسخهء ميرزا خيو بجانب كسى انداختن باشد و در فرهنگ بمعنى بادى باشد كه از طريق اسفل بىصدا برآيد . و مثالش لامعى گويد : « 3 » بيت
دستت بخيو تر كن و بر دست تسى ده * وانگه به سر و ريش برادرت فرو مال
و [ بفتح تاء ] بمعنى تپانچه آورده . مثالش شاعر گويد بطريق شروه ( ؟ ) :
بيت
اگر تو يارگيرى يككى گير * و گر باد و كنى يارت نبى كس
و اگر با سه كنى بىيار گردى * و گر افزون كنى بر سر زنى تس
تلاش
- [ به وزن هراس ] شهريست در تركستان « 23 » .
تاس
- تاسه باشد و آن را تالوسه و تالواسه نيز گويند و همه بمعنى بىطاقتى باشد .
مثالش حكيم عنصرى گويد :
بيت
تاسه گيرد ترا چو حق شنوى * من بگويم « 4 » رواست شو تو بتاس
تخس
- [ بفتح تا و سكون خاء ] تافتن « 5 » دلست از غم و آن را بخس [ بباى موحده ] نيز گويند .
مع الشين
تراش
- [ بفتح ] معروف « 6 » « 24 » و بمعنى اخذ و گرفتن نيز « 6 » باشد . چنانچه خلاق المعانى « 7 » گويد :
بيت
تيغ پلارك ارچه ز گوهر توانگرست * پيوسته هم ز پهلوى « 8 » كلكت كند تراش
و بمعنى « 9 » تراشنده و امر بتراشيدن نيز باشد .
بيت
توانش
- [ بكسر نون ] بمعنى توانايى باشد .
حكيم سنايى گويد :
سوى عالم نه سوى صاحب ظن * دانش جان به از توانش تن
تش
- [ به وزن غش ] تيشهيى « 10 » باشد بزرگ كه به آن درخت شكافند . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
خرم چگونه باشد خصمت كه چرخ دارد * از بهر حرق و خرقش پيوسته آتش و تش « 11 »
و بمعنى آتش نيز آمده چنان كه حكيم فردوسى گويد :
بيت
چو اين بشنوى دل ز غم باز كش « 12 » * مزن بر جگر بر ز تيمار تش
و معنى اول نيز از اين بيت باندك تكلفى مستنبط مىشود و در فرهنگ [ بضم تا ] بمعنى اضطرابى و قلقى آمده كه از غم و اندوه در دل باشد . و نيز كلمهيى باشد كه در وقتى كه ارادهء استادن
هامش
( 1 ) « س » : تنكر . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 2 ) « س » : در ديده . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 3 ) سه كلمهء اخير و شعر بعد آن تنها در « ب » آمده است .
( 4 ) « ب » : نگويم .
( 5 ) « س » : خافتن .
( 6 ) كلمه از « ب » است .
( 7 ) « ب » : خاقانى .
( 8 ) « ب » : به پهلوى .
( 9 ) « س » : و بمعنى .
( 10 ) « س » : بيشه .
( 11 ) « س » : آتش تش . ( متن از « غ » و « ب » است ) .
( 12 ) « س » : باركش . ( متن از « ب » است ) .
( 21 ) در برهان بفتح اول و سكون ثانى بمعنى بيم و در عربى بضم اول بمعنى سپر نيز آورده است .
( 22 ) در برهان با كاف فارسى است معنى تنگس و تنگز نيز .
( 23 ) يعنى : طراز .
( 24 ) يعنى اسم از تراشيدن . در برهان تراشيده شده معنى شده است و طمع و توقع ، معنى اخذ و گرفتن ندارد .