كوچك و جهنده كه او را دالبزه نيز گويند و به عربى وصع خوانند بفتح واو و سكون صاد مهمله و آخرش عين مهمله .
مع الذال
تنديد
- [ بضم تاء ] يعنى خشم گرفت و تيز شد . مثالش حكيم عنصرى فرمايد :
شعر « 1 »
بتنديد عذرا « 2 » چو شير نژند * بزد دست و چشم ادا نوش كند
و در تحفه مسطورست كه چون درخت شكوفه بيرون آرد گويند تنديد . هم او فرمايد : « 21 » بيت
به صد جاى تخم اندر آورد بخت * بتنديد شاخ « 3 » بر آور درخت
تپيد
- [ بباى فارسى . به وزن شنيد ] در نسخهء ميرزا بمعنى جنبيد و از جا بر جست و كمين كرد باشد . مثالش حكيم عنصرى فرمايد :
نظم « 1 »
چو آواز سم ستوران شنيد * فلاطوس را دل يكى « 4 » بر تپيد
تود
- ميوهايست معروف كه برگ آن را كرم پيله « 5 » خورد و ابريشم ازو حاصل شود .
مثالش جمال الدين عبد الرزاق گويد :
بيت
چو كرم پيله « 5 » ز من اطلسى طلب دارند * اگر دهند بعمريم نيم برگى تود
و بمعنى خرمن چيزها مطلقا نيز آمده كه توده [ باضافهء هاء ] نيز گويند . مثال اين معنى مولوى گويد :
بيت
آسمان نسبت بعرش آمد فرود * ورنه « 6 » بس عاليست پيش خاك تود
و بمعنى اول « 22 » به عربى توت و توث [ بثاى مثلثه ] نيز گويند .
ترابد و تراود
- مستقبل تراويدن و ترابيدن باشد ، يعنى آب و غيره تراوش مىكند : ع از كوزه همان برون تراود كه دروست استاد خسروانى نيز فرمايد « 7 » :
بيت
بخل هميشه چنان ترابد از ان روى * كاب چنان از سفال نو نترابد
و ابن يمين نيز فرمايد :
بيت
از مسام ابر نترابد بجز « 8 » آب حيات * بس كه مىگردد ز بحر دست رادش شرمسار
تنبد « 9 »
- [ به نون و باى تازى . به وزن خندد ] [ مضارع ] خاموش بودن كذا فى ادات الفضلاء بمعنى لرزد نيز آمده « 23 » . مثال اين معنى امير خسرو گويد :
بيت
پاى بتنبد چو بسر مى بود * مستى و ثابت قدمى كى بود
ترنگد
- [ بفتح و راى مهمله و كاف فارسى ] يعنى صدا كند تار روى سازها و مثل آن . مثالش
هامش
( 1 ) كلمه از « ب » است .
( 2 ) « ب » « ن » به روى .
( 3 ) « س » : شاخى . ( متن از « ن » و « ب » است ) .
( 4 ) « ن » : همى .
( 5 ) « س » : بيله .
( 6 ) « س » : بيله .
( 6 ) « ب » : ورنه خالى است .
( 7 ) « ب » اين جمله و شعر شاهد پس از آن از « ب » است .
( 8 ) « س » : بخر .
( 9 ) « س » : تنبدد . ( متن از « ن » و « ب » است ) .
( 21 ) يعنى : عنصرى .
( 22 ) يعنى بمعنى درخت معروف .
( 23 ) در برهان بضم ثالث معنى جسم كل نيز دارد .