بيت
ز آنكه ايشان چو كرم كز « 1 » نتنند * از ره حرص گرد خود پيله « 2 »
و در سامى فى الاسامى پيله « 2 » آن ابريشمى باشد كه كرم آن را بر گرد « 3 » خود بتند و اين اصحست .
مولانا كاتبى « 4 » فرمايد مؤيد اين معنى « 5 » :
بيت
وجود جاهل اگر در نخ و نسيج بود * چو « 6 » كرم مرده شمر كو درون پيله درست
و در نسخهء حليمى هر دو « 21 » بمعنى پلك چشم نيز باشد و در نسخهء ميرزا ابراهيم مسطورست كه پيله نوعى از گياه و زمين گشادهء خشك كه ميان دو آب باشد و چركى صلب كه از زخم رود و كرم ابريشم باشد و بياى تازى « 7 » « 22 » نيز آيد . و در فرهنگ پيله « 2 » بمعنى خريطه « 8 » نيز آمده . و اين بيت خاقانى را مؤيد آورده :
بيت
در همه پيلهء فلك پيله ور زمانه را * نيست ببخت خصم تو داروى درد مدبرى
و بمعنى هر گره عموما و گرهى كه در ميانهء دنبل بهم رسد خصوصا كه چون آن را بر آرند و دمل « 9 » نيك شود نيز آورده و بمعنى دارو نيز آورده و دارو فروش را لهذا پيلهور گويند و مثال اين معنى از بيت مرقوم خاقانى مستنبط مىشود « 23 » .
پلوايه
- [ بفتح با و يا ] همان پالوايهء مرقوم و در فرهنگ بلوايه [ بباى تازى ] آورده .
پغنه
- [ بفتح با و نون و سكون غين معجمه ] پايهء « 10 » نردبان باشد در نسخهء ميرزا . مثالش شهاب - الدين مهمره « 11 » فرمايد :
بيت
پغنهء بام دولتت باشد * اين چهار آخشيج و هفت افلاك
پانه
- [ به وزن خانه ] چوب تنك كه نجاران در شكاف چوب نهند در حين شكافتن . و نيز چوبكى كه كفشگران در پس قالب نهند . و نيز آن چوب كه در پس در نهند تاوا « 12 » نشود و بهر سه معنى فانه « 13 » نيز گويند و پهانه نيز گويند ، باضافهء هاء .
پيرايه
- آرايش و زيور باشد . مثالش « 3 » حكيم انورى گويد :
بيت « 14 »
بهتر از گوهر تو دست قضا * هيچ پيرايه بر زمانه نبست
پيرزه « 15 »
- [ بفتح با و ياى حطى و زاى هوز و سكون راى مهمله ] چيزى كه در ازار بند يا جامه گره بندند . كذا فى المؤيد .
پخشوده
- [ به خاء و شين معجمتين . به وزن فرموده ] پخچ و پهن گشته . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
بروز رزم چو بر باد پاى « 16 » گشت « 17 » سوار * بپاى اسب سر بدسكال پخشوده
پخچوده و پخشيده « 18 » و پخچيده نيز گويند . مثال سوم سراج الدين راجى گويد :
هامش
( 1 ) « ن » : قر ؛ « ب » : مهر .
( 2 ) « س » : بيله .
( 3 ) كلمه در « س » نيست از « ن » و « ب » است .
( 4 ) « ب » : كاهى .
( 5 ) « س » :
در مؤيد . . .
( 6 ) « س » : جه ؛ « ب » : چه .
( 7 ) « س » : پياپى تارى . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 8 ) « س » :
خزيطه
( 9 ) « س » : دنبل . ( متن از « ب » است ) .
( 10 ) « س » : پاى . ( متن از « ن » و « ب » است ) .
( 11 ) « ن » : مهمز ؛ « س » : مهمر . ( متن از « ب » است ) .
( 12 ) « س » : در .
( 13 ) « س » : قانه .
( 14 ) كلمه از « ن » است .
( 15 ) « س » :
بيرزه .
( 16 ) « س » : پاى باد .
( 17 ) « ن » : گشته .
( 18 ) « س » : بخشيده .
( 21 ) يعنى : پله و پيله .
( 22 ) يعنى . بيله .
( 23 ) در برهان بمعنى پيكان تير نيز هست .