و نيز باغى را كه شاخهاى زيادهء درختان آن را ببريده باشند پيراسته گويند . مثالش حكيم انورى گويد :
بيت
اى جهان از عدل تو آراسته * باغ ملك از خنجرت پيراسته
و در سامى فى الاسامى بمعنى ديهى كه در آن نخل و زرع بسيار باشد نيز آمده « 21 » .
پوشنه
- [ بضم با و فتح شين معجمه و نون ] سرپوش باشد و در يكى از نسخ بمعنى غلاف مطلقا نيز گويند .
پيچه « 1 »
- [ بكسر با و فتح جيم فارسى ] عشقه باشد كه بر درخت پيچد و خشك گرداند و آن را فرغند و غساك نيز گويند و بمعنى طرهء زلف نيز باشد كه پيچند و بر يكديگر گره زنند . كذا فى المؤيد .
پيلسته « 2 »
- [ بياى حطى و سين مهمله و تاى قرشت به وزن بنشسته ] رخساره باشد و آن را ديم و ديمه نيز گويند . و در اكثر نسخ به اين معنى به نظر رسيده و در انيس العاشقين مسطورست كه شعراى قديم ساعد را پيلسته « 2 » گويند . مثالش عنصرى فرمايد :
بيت
چو بر روى ساعد نهد سر بخواب * سمن را ز پيلسته « 2 » سازد ستون
و از اكثر « 3 » السنهء مستعدان ( ؟ ) « 22 » بمعنى انگشت مسموع شده و اين بيت حكيم اسدى مؤيد اين قولست كه « 4 » شعر
ز پيلسته سنبل همى دسته كرد * بدر باز پيلسته « 2 » را خسته كرد
اما بعد از تتبع بسيار در يكى از كتب معتبر بمعنى عاج به نظر رسيده و برين قول اعتماد تمام هست و دو بيت مذكور به اين معنى انسب و اليقست « 23 » .
پاچاهه
- [ بفتح هاء ] گوى كه جولاهان در وقت كار كردن در آن روند .
پدرزه
- [ بفتح باء و دال مهمله و راى معجمه و سكون راى مهمله ] همان پيرزه « 5 » باشد كه گذشت .
پدمه
- [ بدال مهمله و ميم . به وزن چرمه ] در نسخهء ميرزا بهره باشد « 24 » .
پژمرده و پژمريده
- هر دو بمعنى افسرده و بىرونق « 6 » باشد . مثال اول استاد رودكى گويد :
بيت
هر گلى پژمرده مىگردد بدهر « 7 » * مرگ بفشارد همه در زير غن
مثال دوم « 8 » فخر گرگانى گويد :
بيت
چو كشتى بود مهرش پژمريده * اميد از آب و از باران بريده
پنجپايه
- همان پنجپايك مرقوم « 8 » كه خرچنگ باشد . مثالش « 9 » حديقه :
نظم « 10 »
هر كه دزدى « 11 » كند ازين گفتار « 12 » * پنچپايه است و زشت و كجرفتار
هامش
( 1 ) « س » : بيچه .
( 2 ) « س » : بيلسته .
( 3 ) « ب » : و در اكثر .
( 4 ) حرف « كه » از « ن » است .
( 5 ) « ب » :
پيروزه .
( 6 ) « س » : و رونق .
( 7 ) « ن » : . . . ز دهر . ( در لغت فرس اسدى چاپ نگارنده ص 154 . هر گلى پژمرده گردد زو نه دير ) .
( 8 ) كلمه در « س » : نيست .
( 9 ) كلمه از « ب » است :
( 10 ) كلمه از « ن » است .
( 11 ) « س » :
در وى .
( 12 ) « ن » : كفتار .
( 21 ) در برهان بمعنى : ساخته و پرداخته و دهى كه در آن نخلستان بسيار باشد نيز هست .
( 22 ) كذا . و در برهان بمعنى ساعد دست و انگشت دست ضبطست .
( 23 ) كلمه مركب است از : پيل و استه و روى هم بمعنى استخوان پيل ، عاج .
( 24 ) در برهان بمعنى پدر زه نيز هست .