اول « 21 » امير خسرو گويد :
بيت
شمع گردون چيست با راى تو دود مشعله * ربع مسكون چيست در پاى تو گرد پافزار
و نزارى قهستانى نيز گويد :
بيت
بنده بىترتيب و « 1 » بىبرگ و نوا * نوكران بىجامه و بىپافزار
پيشكار « 2 »
- يعنى مزدور و خادم و شاگرد .
مثالش رودكى گويد :
بيت
نه ماه سيامى نه ماه فلك * كه اينت غلامست و آن پيشكار « 2 »
و بمعنى معاون و ممد نيز آمده . حكيم انورى فرمايد مؤيد اين معنى :
بيت
بحل و عقد جهان را زمانهايست دگر * كه پيشكار « 2 » قضا و مدبر قدر است
و ازين بيت فردوسى كه در مذمت سلطان محمود گفته معنى مشير و مدير و دستور ظاهر مىشود :
بيت
يكى را كه سفله بود پيشكار « 2 » * ازو جز تباهى توقع مدار
پيرار
- يعنى سال پيش « 3 » از پار . حكيم فرخى فرمايد :
بيت
بدين شادى درستم دوش و امروز « 4 » * درين « 5 » انديشه بودم پار و پيرار
مع الزاء
پيواز « 6 »
- [ بباى حطى و واو . به وزن شيراز ] مرغ عيسى باشد كه خرپيواز « 6 » نيز گويند . مثالش مولوى مثنوى فرمايد :
بيت « 7 »
در جهان روح كى گنجد بدن * كى شود پيواز « 6 » هم فر هماى
و در فرهنگ بباى تازى « 22 » آورده .
پاىباز « 8 »
- همان پاى كوب مرقوم يعنى رقاص . مثالش فخر الدين گرگانى گويد :
بيت
گروهى با نشاط و اسب تازى * گروهى باسماع و پاى بازى
پرداز « 8 »
- چند معنى دارد . اول در سازنده با كسى . و متوجه شونده . و خالى كننده و از علايق فسارغ سازنده . و جلا دهنده . مثال معنى اول شيخ سعدى گويد :
شعر
همه روز اتفاق مىسازم * كه بشب با خداى پردازم
مثال معنى دوم امير خسرو گويد :
بيت
بگريه گفت مرد خانه پرداز * كه اى مهمان يكدم را نواساز
مثال معنى سوم سراج الدين راجى گويد :
شعر
دل از شغل جهان پرداز عشقست * جهان قلب ترا نه ساز عشقست
مثال معنى چهارم جامع شرفنامه گويد :
بيت
مگر كه اين همه اكرام كرد تعليمت * سپهر لطف و كرم مكرم كرم پرداز
هامش
( 1 ) اصل بىواو .
( 2 ) « س » : بيشكار .
( 3 ) « س » : بيش .
( 4 ) « س » : رستم شاد امروز ( متن از ديوان فرخى است ) .
( 5 ) « س » : وزين . ( متن از ديوانست ) .
( 6 ) « س » : بيواز .
( 7 ) كلمه از « ب » است .
( 8 ) اين لغت و شرح آن تنها در « ب » آمده است .
( 21 ) يعنى بمعنى كفش .
( 22 ) يعنى بيواز . ( و مراد شب پره است ) .