تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 198

مساهمون:

ص١٩٨
بزمگاه . مثالش خواجوى كرمانى فرمايد در هماى و همايون : بيت
ارم نقشى از بزمهء بزم او * قيامت نمودارى از رزم او

بزيشه

- [ به زاء و شين معجمتين . به وزن بريده ] آرد كنجد باشد و در اكثر نسخ چنين آمده « 1 » و در تحفة السعادة مسطور است كه بزيشه كنجد آرد كرده باشد و گويند كنجاره بود و در فرهنگ اردهء كنجد باشد .

بسه

- [ بسين مهمله . به وزن شبه ] گياهى است كه آن را بسك خوانند و به عربى اكليل الملك گويند .

بشخوده

- [ بشين و خاى معجمتين و دال مهمله . به وزن بنموده ] بمعنى به ناخن كنده باشد در نسخهء ميرزا . مثالش « 2 » استاد بهرامى گويد : بيت
كرده بشخوده رخ خود آن نگار * گشته « 3 » گلزارش به شكل لاله‌زار

بشمه

- [ به وزن چشمه ] پوست خام كه آن را سيرم « 21 » گويند . كذا فى الشرفنامه .

بشتره

- [ بفتح با و راى مهمله و سكون شين معجمه و كسر تاى قرشت ] در نسخهء ميرزا چنگالى باشد كه مىخورند و بجاى تاء و راى مهمله ، نون و زاى معجمه « 22 » نيز به نظر رسيده و بسحاق اطعمه گويد كه اردهء كنجد و خرماست كه در يكديگر بمالند و گفته : شعر « 4 »
گر تير بلا بارد در كوچهء ماهيچه « 5 » * از نان سپرى سازم وز بشتره آماجى
و [ بضم باء ] نيز آمده و بشتيره « 6 » [ باضافهء ياء ] نيز به نظر رسيده چنان كه احمد اطعمه گويد : بيت
سرشستند با مهر بشتيره « 6 » گوئى * وجودم در آن دم كه بد طين لازب « 23 »

برازنده

- [ بفتح با و زاء معجمه و دال مهمله ] بمعنى زيبا و خوش آينده و آراسته باشد . مثالش سراج الدين راجى گويد : شعر
فرازندهء رايت خسروى * برازندهء تاج كيخسروى

بارگاه

- محلى باشد كه ملوك و سلاطين بار مردم دهند . مثالش حكيم انورى گويد : بيت
سير ستارگان فلك نيست بر سپهر * بر گوشهاى كنگرهء بارگاه تست

بنديمه

- [ بنون و دال مهمله و ميم . به وزن پشمينه ] گوى گريبان « 7 » باشد بندمه نيز گويند [ بحذف ياء ] .

بوزه

- شرابى باشد كه تركان سازند . و در شرفنامه بمعنى تنهء درخت نيز آورده و گفته كه [ بباى فارسى « 24 » ] نيز آمده مثال معنى اول ابن يمين گويد : نظم « 4 »
ز دو نان چون طمع دارى كرمهاى جوانمردان * خرد داند « 8 » كه در عشرت شرابى نايد از بوزه

برزه

- [ به وزن هرزه ] دو معنى دارد : اول زراعت باشد ؛ دوم شاخ درخت . مثال معنى اول شاعر گويد : بيت
برزه گاوى گفت با گاو دگر * ما زمين سخت « 9 » آسان مىكنيم « 10 »
خوردن ما برگ كاهى بيش نيست * از براى ديگران جان مىكنيم
هامش
( 1 ) « س » : جنين و كلمهء آمده را نيز ندارد . ( 2 ) كلمه در « س » نيست . ( 3 ) « س » « ن » : گشت ( متن از « ب » است ) . ( 4 ) اين كلمه از « ن » است . ( 5 ) « س » : مامچه . ( 6 ) « س » : بشنيزه . ( 7 ) « س » : گريبا . ( 8 ) « س » : خرداند . ( 9 ) « س » : سخن . ( 10 ) « س » : مىكنم . ( 21 ) سيرم ، تسمه و دوالى باشد سفيد كه چشمهء آن را كنده باشند به جهت آنكه نرم شود . ( برهان ) . ( 22 ) يعنى ، بشنزه . ( 23 ) طين لازب ، گل دوسنده ، گل چسبنده . ( 24 ) يعنى : پوزه .