شعر
گاه زير خسروان « 1 » و گاه تخت اردشير * گاه نوروز بزرگ و گه بهار بشكنه
بالانه
- همان بالان مرقوم كه دالان باشد . و به عربى دهليز گويند .
باقله
- غلهء مشهور باشد .
بامه
- [ به وزن نامه ] در نسخهء ميرزا بمعنى دراز ريش باشد كه آن را بلمه نيز گويند .
بته
- [ به تاى قرشت به وزن پشه ] سنگى باشد كه بر روى آن چيزها صلايه كنند و آن را به تو نيز گويند .
بسنده
- [ به وزن رسنده ] يعنى كافى و تمام .
مثالش حكيم فردوسى فرمايد :
شعر
بسنده كنم زين جهان مرز خويش * بداند مگر پايه و ارز خويش
بسله
- [ بسين و لام . به وزن بسته ] دانه ايست مانند ماش كه در ميان باقلا باشد و « 2 » در حوالى لرستان مانند عدس و باقلا پزند و خورند و آن را ملك « 21 » خوانند و به عربى خلر « 3 » خوانند [ بضم خاى معجمه و فتح لام مشدد و آخرش راء مهمله ] . كذا فى الاختيارات .
بسوده
- [ بفتح باء و دال و ضم سين مهمله ] بمعنى دست زده و لمس كرده و سوراخ كرده و ماليده باشد . كذا فى التحفه . مثال معنى اول خلاق المعانى فرمايد :
بيت
لعل ترا شبى بسودم من و هنوز * مىليسم از حلاوت آن گربه واردست
و در نسخهء حسين وفائى [ بباء فارسى « 22 » ] آورده .
بيرژه
- [ بضم باء و سكون ياى حطى و راء مهمله و فتح زاى فارسى ] چيزيست مانند صمغ بغايت منتن « 23 » و بدبو كه آن را به عربى قنه گويند [ بكسر قاف و فتح نون مشدد « 4 » ] كذا « 5 » فى السامى و در فرهنگ صمغى « 6 » است مانند مصطكى سبك و خشك و صافى و بيرزد و بيرزى نيز گويند .
برته
- [ بتاى قرشت به وزن پرده ] مبارز تورانى .
بزيچه « 7 »
- [ بجيم فارسى . به وزن بريده ] بزغاله باشد . مثالش مسعود سعد گويد :
بيت
ازين بزيچهء « 7 » بسته « 8 » دهن چرا ترسى * كه هرگزش نه چرا خور بد و نه آبشخور
بادپره
- [ بفتح « 9 » باى فارسى و راى مهمله ] بمعنى تراشهء چوب باشد كه در وقت تراشيدن ريزد .
بادره
- [ به سكون و فتح دال و « 10 » راى مهملتين ] بمعنى پاچهء زير جامه باشد در نسخهء حليمى .
بانه
- به وزن و معنى عانه « 11 » كه زهار باشد .
بالانده
- يعنى جنبانده و متحرك ساخته .
مثالش « 12 » حكيم سنائى فرمايد :
بيت
يك قصيده هزار جا خوانده * پيش « 13 » هر سفله ريش بالانده « 14 »
بزادبرآمده
- يعنى زنى كه بغايت پير « 15 »
هامش
( 1 ) در ديوان منوچهرى : زير قيصران .
( 2 ) در « س » واو نيست .
( 3 ) « س » : خله .
( 4 ) « س » : مشدر .
( 5 ) « س » « ن » : و كذا .
( 6 ) « س » : صمعى است .
( 7 ) « س » « ن » : بريچه .
( 8 ) « س » : السته .
( 9 ) اين كلمه از « ن » است .
( 10 ) « دال و » در « ب » و « س » نيست . از « ن » است .
( 11 ) « س » : رعانه .
( 12 ) « س » : مثالش .
( 13 ) « س » : بيش .
( 14 ) ريش را لانده نيز آمده است بشاهد لغت « لانده » .
( 15 ) اصل : بير . ( متن تصحيح قياسيت ) .
( 21 ) ملك ، بالضم ، دانهاى باشد بزرگتر از ماش كه آن را پزند و خورند و جلبان نيز گويند .
( 22 ) يعفى : پسوده .
( 23 ) منتن - بدبو .