بادريسه
- [ به سكون و كسر دال و راى مهملتين و فتح سين مهمله ] در نسخهء حسين وفائى تابى باشد كه زنان بدوك و هند « 1 » اما در اكثر « 2 » نسخ بمعنى آن چيزى مدور باشد كه در گلوى دوك كنند كه جمع ريسمان كند و شيرازيان بديسه گويند و به عربى فلكه خوانند . مثالش حكيم خاقانى گويد :
بيت
سرگشته گرد چرخم چون چرخ « 3 » بادريسه * فرياد ازين فسونگر زن فعل سبز چادر « 21 »
و در شرفنامه بمعنى آن گردهء چوبين آمده كه ميان آن را سوراخ كرده بر ستون خيمه كنند . و در نسخهء نيازى بمعنى بادزن آمده .
باره
- حصار . و اسپ . و شأن چيزى باشد چنان كه گويند فكرى دربارهء او بايد « 4 » كرد و ملا محمد كشميرى شهورى تخلص بمعنى حصار و حق و شأن فرموده :
شعر « 5 »
« 6 » شهر هستى شهورى شد خراب از هجر تو * وقت آن شد كز كرم فكرى كنى دربارهاش
و بمعنى اسب حكيم فردوسى فرمايد :
بيت « 5 »
پى بارهاى كوچماند بجنگ * نمايد بر آن روى جنگى پلنگ
و در فرهنگ بمعنى دوست نيز آورده كه يار گويند . مثالش شرف شفروه گويد :
بيت
دلى كه عشق نورزيد سنگ خاره بود * چه دولتى بود آن دل كه عشقباره بود
و بمعنى مرتبه و نوبت نيز آمده . مثال اين معنى جمال الدين عبد الرزاق فرمايد :
بيت « 5 »
دگر باره چه « 7 » صنعت كرد بر ما * سپهر سركش فرتوت رعنا
بزيده
- [ به وزن و معنى وزيده ] باشد يعنى باد و نسيم جسته . مثالش اثير الدين اخسيكتى « 8 » گويد :
شعر « 5 »
اى نقش « 9 » مهر در همه دلها نشستهاى * وى باد لطف بر همه تنها بزيدهاى
برده
- [ به وزن پرده ] بمعنى اسير باشد .
مثالش حكيم خاقانى گويد :
شعر « 5 »
كدبانو بوده چون زليخا * برده شده باز يوسف آسا
بابسته
- آنچه « 10 » محتاج اليه و مطلوب باشد . مثالش « 11 » ناصر خسرو گويد :
شعر « 5 »
هر چند « 12 » باز اصل همى گردد * نيك و بد و نفايه « 13 » و بايسته
و ابن يمين نيز گويد :
بيت
غرقهء بحر غم شدم بفرست * يك سفينه كه هست بايسته
باده
- شراب باشد . مثالش ظهير گويد :
بيت « 5 »
بباده دست ميالاى كان همه خونيست * كه قطره قطره چكيدست « 14 » از دل انگور
و در فرهنگ بمعنى پيالهء شراب نيز آورده و به اين بيت حكيم « 15 » سنائى متمسك شده :
هامش
( 1 ) « س » : و اما .
( 2 ) « س » : اكر .
( 3 ) « س » : جرخ .
( 4 ) كلمهء « او » در « س » نيست .
( 5 ) اين كلمه از « ن » است .
( 6 ) از اينجا تا علامت ستاره در « س » نيست .
( 7 ) « س » : جه .
( 8 ) « س » : اخسيكتى .
( 9 ) « س » : اى نفس .
( 10 ) « س » : آنجه .
( 11 ) « س » : مثالس .
( 12 ) « س » : جند .
( 13 ) « س » « ب » : بدنضايه ؛ « ن » : بدونغايه . ( متن از ديوان ناصر خسروست ) .
( 14 ) « س » : جكيدست .
( 15 ) اين كلمه از « ب » است .
( 21 ) مراد چرخ و آسمان است .