برسو
- [ به راء و سين مهملتين ، به وزن بدخو ] بمعنى بالا باشد ، چنان كه ابو شعيب صالح ابن محمد هروى گويد :
شعر
از فرو سو گنج و از برسو بهشت * سوزنى سيمين ميان هر دو خد « 21 »
به تو
- [ بكسر و فتح باء و ضم تاء ] در نسخهء ميرزا بمعنى دبهء روغن باشد و شيشهء گلاب « 1 » و قبه مانندى كه بر سر عصا و دستهء تازيانه و امثال آن نهند آمده . و نيز سنگ دراز كه به آن دارو كوبند و آن را بته نيز گويند و به عربى مقمع « 2 » خوانند و بمعنى قيف نيز آورده در فرهنگ كه از گلاب و عرق و غيرهما در شيشه كنند و [ بفتح با و تاء ] بمعنى جائى كه هميشه آفتاب بر آن تابد آورده .
بوبو
- [ باى دوم نيز تازى « 3 » ] هدهد باشد كه شانه سر نيز گويند « 4 » . و اين اسم نيز از آواز او مشتق است . مثالش سراج قمرى گويد « 5 » :
بيت « 6 »
بر شاخ ثناى تو اگر نيست نوازن * فرق سر او باد بده « 7 » شاخ چو بوبو
و در فرهنگ [ بهر دو باى فارسى « 22 » ] آورده و گفته كه آواز هدهد را نيز پوپو گويند و به اين بيت نزارى متمسك شده :
بيت
وصال بلبل با گل هنوز نابوده * بخيره شور بر آورده شانه سر پوپو
بيرو
- [ به راى مهمله . به وزن زيلو ] كيسه باشد ، كذا فى التحفه .
برنو
- [ به راى مهمله و نون . به وزن بدخو ] ديباى « 8 » تنك باشد كه آن را برنون نيز گويند .
و گذشت .
باردو
- [ به سكون و ضم راء و دال مهملتين ] آن چوبى كه در زير درخت ميوهدار گذارند تا از ثقل بار نشكند .
مع الهاء
بادافراه
- [ بفتح دال و سكون فاء و راى مهمله « 9 » ] عقوبت و مكافات بد باشد « 10 » و اين ضد پاداشت است و آن را بادافره و بادفره و بادفراه « 11 » نيز گويند . مثالش حكيم انورى گويد :
بيت « 6 »
ز شير كين بستاند بشير شادروان * ز آب گرد بر آرد بباد بادافراه
مثال دوم فخر الدين گرگانى گويد :
بيت
بآتشمان « 22 » چه « 12 » سوزد نه خدايست * كه آتش كار بادافره نمايست
و امير معزى نيز فرمايد :
بيت
مخالفان ترا و موافقان ترا * زكين و مهر تو بادافره « 13 » است و پاداشست
و بادآفراه نيز گويند [ كه الف دوم نيز ممدود ] باشد . چنان كه شاعر گويد :
شعر « 6 »
بجاى هر بهى پاداش نيكى * بجاى هر بدى باد آفراهى
هامش
( 1 ) عبارت : « بمعنى دبهء روغن باشد و شيشهء گلاب » از « ن » است .
( 2 ) « س » : مقمح .
( 3 ) « س » : تارى .
( 4 ) جملهء كه « شانهسر نيز گويند » از « ب » است .
( 5 ) « س » : لويد ؛ « ن » : فرمايد .
( 6 ) اين كلمه از « ن » است .
( 7 ) « ن » « س » : يده .
( 8 ) « س » : دبياى .
( 9 ) جملهء « بفتح . . . » از « ب » است .
( 10 ) « س » : مكافات باشد : « ن » : مكافات باشد ببدى . ( متن از « ب » است ) .
( 11 ) در « س » : و « ن » « بادفراه » نيست و كلمهء اول نيز « بادافراه » آمده است .
( 12 ) « س » :
جه .
( 13 ) « س » : بادافراه .
( 21 ) خد گونه .
( 22 ) يعنى : پوپو .