بيت
صف از پيشم چو سين هفت شاخه است * سوار آب برگستان باخه « 21 » است
و شيخ مطهر نيز فرمايد :
بيت
دريده جوشن و خفتان بريده برگستان * گريخت آن سپه از پيش عاجز و مضطر « 1 »
بشليدن
- [ بشين معجمه و لام . به وزن بخشيدن ] بمعنى « 2 » دوسانيدن و برچسبانيدن باشد « 3 » .
مثالش استاد آغاجى گويد :
شعر
در گل غربت ز پا بشليدنم * نيست ممكن روى ياران ديدنم
بيجن
- يعنى بيژن پسر « 4 » گيو
بزدودن و بزداييدن
- يعنى دور كردن زنگ از آينه و تيغ و امثال آن .
بژهان
- [ به زاى فارسى . به وزن قربان ] غبطه باشد به عربى و آن صفتى است در آدمى كه « 5 » چون چيزى نزد كسى بيند آرزو كند كه مثل آن چيز او را باشد بىآنكه آنكس از آن محروم شود و اين محمودست بر خلاف حسد كه بر عكس اينست يعنى خواهد كه آنكس از آن محروم شود و او را باشد و اين مذمومست و در ادات الفضلاء [ بباى فارسى « 22 » ] آمده است . مثالش استاد بهرامى گويد :
بر پيچش « 6 » زلف تست شبرا غيرت * بر تابش روى تست مه را بژهان
بيرن
- [ بكسر باء و ضم راء ] مختصر بيرون .
بون
- [ بفتح باء و سكون واو ] بهره باشد كذا فى التحفه .
برزن
- [ به وزن كردن ] سر كوچه « 7 » و محلت باشد . مثالش « 8 » حكيم انورى گويد :
شعر
اى ترك مى بيار كه عيدست و بهمنست * غايب مشو نه موسم بازى « 9 » و برزنست
و در ادات الفضلا مسطورست كه برزن در رسالة - النصير بمعنى صحراست .
بان
- بانگ باشد . كذا فى التحفه و بمعنى نگاهدارنده نيز باشد چون باغبان و امثال آن و در فرهنگ بمعنى بام نيز آورده و مثالش اين بيت مولوى آورده :
بيت
سر فرو كردم دمى « 10 » از بان چرخ * تا زنم من چرخها برسان چرخ
باغ سياوشان
- نام نوائى و لحنى باشد منوچهرى گويد « 11 » :
شعر
بلبلان راه گل و نوش لبينا دانند * صلصلان باغ سياوشان با سروستاه
لبينا نيز نام نوائى و لحنى است ، و مىآيد و صلصل [ بضم صادين مهملتين ] به عربى نام مرغيست شبيه بفاخته .
برآهنجيدن
- يعنى بركشيدن مطلقا .
مثالش استاد ابو المؤيد گويد :
بيت
چون بر آهنجيدن تيغش بديد * در تن شير ژيان شد زهره « 12 » آب
بلبن « 13 »
- [ بفتح باى اول و دوم و سكون لام ] خرفه « 14 » باشد كه آن را به عربى بقلة الحمقاء
هامش
( 1 ) « س » : از بيش مصطر عاجز ؛ « ب » : از بيش .
( 2 ) « س » : معنى ؛ « ن » كلمه را ندارد .
( 3 ) « ن » : و چسبانيدن . . . ؛ « س » : و بر جسبانيدن ؛ « ب » : و برچسبانيدن .
( 4 ) « س » : بسر .
( 5 ) « س » : در آدمى . ( بدون كه ) .
( 6 ) « ن » :
پيجش ؛ « ب » : بيحش ؛ « س » : بيجش . ( متن تصحيح قياسى است ) .
( 7 ) « س » : كوجه .
( 8 ) « س » : مثالس .
( 9 ) « س » : يازى .
( 10 ) « س » : يكدمى .
( 11 ) « س » : منوجهرى . . . ؛ « ب » : مثالش منوچهرى فرمايد .
( 12 ) « ن » « س » :
زهر . ( متن از « ب » است ) .
( 13 ) « ب » : يلبن ؛ « س » : بلين .
( 14 ) « س » : خرقه .
( 21 ) باخه ، كشف . سنگپشت .
( 22 ) يعنى : پژهان .