بادروج
- « 1 » [ به سكون دال مهمله و ضم راى مهمله ] بستان افروز باشد .
بلنج
- [ بفتح باء و لام و سكون نون ] اندازه و قدر چيزى باشد در نسخهء ميرزا .
مع الجيم الفارسى
بسيچ
- [ بسين مهمله . به وزن مپيچ ] يعنى ساز كارها . مثالش « 2 » شيخ سعدى فرمايد :
بيت
بسيچ سفر كردم اندر نفس * بيابان گرفتم چو مرغ از قفس
و ديگر بمعنى امر به سازكار نيز آمده . چنان كه « 3 » حكيم فردوسى فرمايد :
بيت
به دو گفت رو زو مينديش هيچ * اگر هوشيارى تو رفتن بسيچ
و بمعنى فاعل نيز آمده كه سازكار كننده باشد .
چنان كه « 4 » شيخ نظامى فرمايد :
شعر
ترازوى گردون گردش بسيچ * نماند و نماند نسنجيده هيچ
بچ بچ
- [ بضم و كسر هر دو با و جيم اول نيز فارسى ] به دو معنى است يكى سخنى باشد كه پوشيده از مردم گويند و ديگر لفظى است كه شبانان « 5 » بز را بدان خوانند . مثال هر دو معنى شمس فخرى فرمايد « 6 » :
شعر
در رستهء انصاف جمال الحق و الدين * هرگز سخن ظلم نگويند به بچبچ
از معدلتش گرگ شبان همچو شبانان * خواند بزكان گله را جمله به بچبچ
بادپيچ
- [ به سكون دال ] ريسمانى كه در ايام نوروز از بام آويزند و كودكان و زنان بر آن نشينند و در بعضى زبانها كاز خوانند و بكرمانى كواچو خوانند و باصفهانى چنچولى « 7 » گويند « 21 » مثالش ابو المثل گويد :
بيت
ز تاك خوشه فروهشته وز باد نوان « 8 » * چو هندوانى بر باد پيچ بازيگر
و در ادات الفضلا بازنيچ و وازنيچ هر دو به سكون زاى معجمه و كسر نون به اين معنى آمده . بازپيچ به سكون زاى تازى و كسر باى فارسى مهرهء چند است كه بر ريسمان بندند و از بالاى گهواره آويزند و كودكان به آن بازى كنند و به عربى دودات « 22 » گويند . مثالش استاد شهيد گويد :
شعر
پى مهد اطفال جاهت سزد * كه عقد ثريا شود باز پيچ
اما در [ شرح ] اسامى فى الاسامى مسطورست كه باز پيچ : « هى خشبات يضم بعضها الى بعض و يوضع عليها شيئى اما من خشب عريض او غيره من اللباس ليكون للصبى بمنزلة المهد » .
بلخچ
- [ بفتح باء و خاء و سكون لام ] زاج سياه باشد .
برخچ
- [ بفتح باء و راى مهمله و سكون خاى معجمه ] بمعنى زشت باشد و فرخج نيز گويند و بمعنى كفل اسب و استر و خر و امثال آن نيز باشد .
بوچ
- [ بفتح باء ] بمعنى كرو فر و خودنمائى كه بوش نيز گويند .
بلوچ
- قومىاند بغايت بيعقل از مردمان بيابانى كه قافلهها را زنند و اكثر شجاع و تيرانداز
هامش
( 1 ) اين لغت در « س » و « ب » نيست و در « الف » روى آن خط كشيده شده است . ( متن از « ن » است ) .
( 2 ) اين كلمه از « ن » است .
( 3 ) بجز « ب » چنانچه .
( 4 ) اصل : چنانچه .
( 5 ) « س » : شبانا .
( 6 ) « س » « ب » :
گويد .
( 7 ) « ب » : چنجولى ؛ « الف » : جيجولى ؛ « س » : جيحالى ( متن از « ن 1 » است ) .
( 8 ) « س » : فروهشت و باد نوا .
( 8 ) « ب » : باز بيح ؛ « س » « الف » : بادنيچ . ( متن از « ن » است ) .
( 21 ) كواچو ، چنچولى ، كاز بادپيچ . ( برهان ) .
( 22 ) دوداة بانوج . ( منتهى الارب ) .