خشينه : مرغابى سياه و رنگش ميان سياه و كبود باشد . كسائى گفت :
بيت « 1 »
كوهسار خشينه را ببهار * كه فرستد لباس حور العين
خفچه : شوشه باشد از زر يا از سيم كشيده .
بوشكور گفت :
بيت « 2 »
بفرمود داور كه مىخواره را * بخفچه بكوبند بيچاره را
خله : بفتح خاء و لام محقق ( هنديان ) و هرزه گفتن باشد .
خله : بضم خاء و لام مشدد و مفتوح ، خلم بينى بود يعنى آب سطبر « 3 » كه از بينى آيد . عسجدى گفت :
بيت « 4 »
چو آيد زو برون حمدان بدان ماند سر سرخش * كه از بينى سقلابى برون آيد همى خله
. خله : بضم خاء و لام مفتوح مخفف چوبى باشد كه كشتى به دو رانند . رودكى گفت :
نظم « 5 »
كشتيى بر آب و كشتيبانش باد * رفتن اندر واديى يكسان نهاد
نه خله بايدش و نه انگيختن * نه ز كشتى بيم و نه ز آويختن
خلاشمه : علتى باشد كه از تخمه حادث گردد همچون زكام . شهيد گفت :
بيت « 6 »
آنكسى را كه دل بود نالان * او علاج خلاشمه بكند
خلنده : در اندرون رونده باشد و مجروح كننده .
امير معزى گفت :
بيت
سمنبرى كه فسونگر شدست عبهر او * همى خلد دل من عبهر فسونگر او « 7 »
خليده : در اندرون رفته باشد « 8 » .
خميده : بمعنى « چفته » باشد « 9 » .
خنبه « 10 » : چهار ديوارى كه غله در آن كنند « 11 » .
خنبره : ظرفى باشد كوچك كه از سفال سازند و زر و سيم در آن ريزند و اگر بزرگتر باشد حوايج و ريچار « 12 » نيز در آن كنند .
خنجه : خوشى جماع بود .
خنيده : دو معنى دارد : اول بانگى باشد كه در ميان دو كوه افتد يا آوازى كه از طاس برون آيد « 13 » دوم معروف و مشهور و پسنديده بود .
فردوسى گفت :
بيت « 14 »
يكى شادمانى به دو در جهان * خنيده ميان كهان و مهان
( خوه : فشردن گلو باشد )
خوابنيده « 15 » : يعنى جنبانيده « 16 » ( بود )
هامش
( 1 ) - د : شاهد را ندارد
( 2 ) - د : شاهد را ندارد
( 3 ) - د : ستبر
( 4 ) - د : مثال را ندارد .
( 5 ) - د : شاهد را ندارد
( 6 ) - د : شاهد را ندارد
( 7 ) - ط : چراخلنده و افسونگرست عبهر او ( متن از ديوان امير معزى 683 كه شاهد « خلنده » نيست )
( 8 ) - شاهد « خليده » در وفائى [ انورى گفته : بيتهر ساعتش از غصه گلى تازه شكفته * و آن غصه چو خارش همه در ديده خليده .] ( 9 ) - د : خم خورده بود بمعنى چفته و خميده
( 10 ) - د : چهار ديوارى باشد كه بر شكل چرخشتى سازند از بهر غله
( 11 ) - شاهد « خنبه » در وفائى [ ابو شكور گفته : بيتپر از ميوه كن خانه را تا بدر * پر از دانه كن خنبه را سر بسر] ( 12 ) - ط : رندان ( كذا )
( 13 ) - د : برآيد
( 14 ) - د : شاهد را ندارد
( 15 ) - ط : نجوانيده
( 16 ) - ط : جلپانيده