چشم گشته : « احول » بود . عسجدى گفت :
بيت « 1 »
هجا كرده است « 2 » پنهان شاعران را * قريع آن كور ملعون چشم گشته
چغانه : دو معنى دارد : اول سازى باشد كه مغنيان نوازند . دوم قصيدهء شعر باشد .
چفته : خميده باشد .
چفرسته « 3 » : آلتى است كه جولاهان را بود از گل و نى درو نشانده ( باشد )
چكامه : [ اول ] قصيدهء شعر بود « 4 » . بمعنى دوم « چغانه » بود « 5 » . بو المثل گفت :
بيت « 6 »
چو گردد آگه خواجه ز كارنامهء من * بشهريار رساند سبك چكامهء من
چكسه « 7 » : خرد بود يعنى پاره از چيزى . حكيم انورى گفت :
بيت
بنشست و يكى كاغذ كى چكسه برون كرد * حاصل شده ( از كديه ) بجوجو ، نه بمثقال
چمانه : كدوى منقش بود كه شراب دروى كنند .
كسائى گفت :
بيت « 8 »
زاد « 9 » همى ساز و شغل [ خويش همى پز * چند ] پزى شغل ناى و چنگ « 10 » و چمانه « 11 »
چميده : بناز و تكبر رفته [ باشد ] « 12 » .
چنبه « 13 » : چوبى باشد كه از پس در سراى نهند ( جهت محكمى و احتياط و جامه نيز بوقت شستن برو زنند و چوبدستى را نيز گويند كه در راه به كف « 14 » دارند . ) لبيبى گفت :
بيت « 15 »
دو چيز شكن « 16 » ، دو چيز بركن * منديش ز غلغل [ و ] ز غنبه
دندانش بگاز و ديده بانگشت * پهلو بد بوس « 17 » و سر بچنبه
چوزه [ چوژه ] « 18 » : فروج « 19 » باشد .
چيره : « مستولى » باشد . امير معز الدين طنطرانى گفت :
بيت « 20 »
چيره شديم ما بگنه بر ، ز عشق آنك « 21 » * صدره بغمزهء توبهء « 22 » ما را تباه كرد « 23 »
فصل خاء « 24 »
خاتوله : دونى و دغايى و حيله « 25 » باشد . ابو العباس
هامش
( 1 ) - د : شاهد را ندارد
( 2 ) - كردست
( 3 ) - د : چغرسته
( 4 ) - د : باشد
( 5 ) - د : « بود » ندارد
( 6 ) - د : شاهد را ندارد
( 7 ) - ط : چكه / د : چله ( متن از ديوان )
( 8 ) - د : شاهد را ندارد
( 9 ) - ط :
رو
( 10 ) - « لف 447 » : ناى و شغل چمانه ( اصلاح بيت از همين مأخذ )
( 11 ) - شاهد « چمانه » در وفائى [ عز الدين شيروانى گفته : بيتز گوشهء چمنى با چمانهء پر مى * همىگذشت نگارم چو صد ( ظ : به صد ) هزار نگار] ( 12 ) - شاهد « چميده » در وفائى [ انورى گفته : بيتتو در چمن دولت و در باغ وزارت * چون ابر خراميده و چون سرو چميده] ( 13 ) - ط : چينه
( 14 ) - د : نگه دارند ( متن از استاد دهخدا )
( 15 ) - د : شاهد را ندارد
( 16 ) - ط :
دو چيزش بشكن ( متن از جهانگيرى بنقل « لبيبى و اشعار او حاشيهء ص 32 از گنج بازيافته . » ) / « لف 469 » :« دو چيزش بركن و دو بشكن * منديش ز غلغل و غرنبه »و در « لفپد 160 » : دو چيزش بشكن و دو بركن » ]
( 17 ) - ط : بديوس و سرش .
( 18 ) - د : اين لغت را ندارد
( 19 ) - وفائى : فروج يعنى بچهء مرغ
( 20 ) - د : شاهد را ندارد
( 21 ) - ط : آنكه
( 22 ) - ط : صد روز بعمر توبه ( متن از وفائى )
( 23 ) - ط : كردن
( 24 ) - د : فقط « خ »
( 25 ) - ط : دوبى و دعا و جله