دوم « 1 » باز « 2 » باشد يعنى « ارش » و آن از بن « 3 » دست بود تا « 4 » سر انگشت . شاكر « 5 » بخارى گفت :
بيت
بچاه سيصد « 6 » بازم چنين من از غم او * عطاى مير رسن ساختم ز سيصد « 7 » باز
( و فرخى گفت : [ بيت ]
هر بزرگى كه سر از طاعت تو باز كشيد « 8 » * سرنگون گشت ز منظر بچه « 9 » سيصد باز
و سوزنى گفت : [ بيت ]
كه خواند تختهء عصيان تو كه در نفتاد * ز تخت پنجه پايه بچاه پنجه باز « 10 » )
سيوم « 11 » گشاده باشد . گويند : « در « 12 » باز كرد » يعنى در بگشود ( كسائى گفت : [ بيت ]
آنكس كه بر امير در مرگ باز كرد * بر خويشتن نگر نتواند فراز كرد )
و حكيم « 13 » سوزنى گفت :
بيت
دم منازعت توشها كه يا رد « 14 » زد * در مخالفت تو كه كرد يا رد « 15 » باز
چهارم بمعنى معاودت باشد اعنى باز آمدن ( و هم او گفت : [ بيت ]
كه رفت بر ره فرمان تو كز آن « 16 » فرمان * رميده « 17 » بخت بفرمان او نيامد باز
و پدرم گفت : [ بيت ]
باز ما را هوس عشق بديدار آمد * با زمان دل بهواى تو گرفتار آمد
و ( حكيم انورى گفت :
بيت
روز را رايگان ز دست مده * نيست امكان آنكه باز رسد « 18 »
پنجم « 19 » بمعنى بباز « 20 » باشد ( اعنى بازى كن ) بر « 21 » صيغهء امر . سوزنى گفت :
بيت
بخواه گوى ز نخ لعبتان چوگان زلف * گهى بگوى گراى و گهى بچوگان باز « 22 »
ششم « 23 » بمعنى بازنده « 24 » بود چون « دوالباز » و « حقهباز » و غير آن بر صيغهء اسم فاعل .
حكيم انورى گفت :
بيت
مهره و حقه است ماه و سپهر « 25 » * كه بشاگرد حقهباز رسد
و عراقى گفت :
بيت « 26 »
مرا مسخر عقل مجاز نتوان كرد * كه رند را بستم توبهباز « 27 » نتوان كرد
هامش
( 1 ) - د : « ب »
( 2 ) - ط / ك : باغ
( 3 ) - ط : تن
( 4 ) - ط : يا
( 5 ) - د : شاكرى
( 6 ) - د :
سپيد ( در حاشيه : سيصد )
( 7 ) - د : سپيد ( در حاشيه : سيصد )
( 8 ) - د : پا كشيد ( در حاشيه مانند متن )
( 9 ) - بچه با ( در حاشيه : « باء زايد است » )
( 10 ) - د : بچا پنجهء باز ( در حاشيه مانند متن )
( 11 ) - د :
( ج )
( 12 ) - د : « در » ندارد
( 13 ) - د : « حكيم » ندارد
( 14 ) - ط : بارد
( 15 ) - ط : بار باز / د :
كرد بازو ( متن از دهخدا )
( 16 ) - د : كز ( متن از دهخدا )
( 17 ) - د : دميده ( متن از دهخدا )
( 18 ) - د :
امكان توان كه باز رسد
( 19 ) - د : ( ه )
( 20 ) - ط : باز
( 21 ) - ط : كه بر
( 22 ) - ط : بكوه / د :
بكوى [ دهخدا : ( « گهى بگوى گراى و گهى بچوگان ياز » در شعر سوزنى كلمهء آخر « ياز » است نه باز ) ]
( 23 ) - د : ( و )
( 24 ) - د : بازمانده
( 25 ) - ط : مهر / د : مهره و حقه است و ما و سپهر
( 26 ) - د : اين مثال را ندارد
( 27 ) - ن . ل : توبه ياز