آثار پزشكى خود را به عربى نگاشته ، اما بو على سينا ، طبيب بزرگ ديگر ايرانى ، علاوه بر تأليف بيشتر آثار خود به عربى ، گاهى از زبان فارسى نيز استفاده نموده است . ولى نكته مهم در اين مورد آنست كه مستشرقين غربى با وجود آنكه خوب مىدانند كه چرا اين آثار عموما به عربى است ، و اينكه مؤلفين آن از مسلمانان كشورهاى مختلف اسلامى ، و بيشتر از ايران و فارسزبان بودهاند ، به علت حساسيت شديدى كه نسبت به دين اسلام دارند - كه براى يك محقق تاريخ و فرهنگ اسلام بسيار نكوهيده و بيانگر تعصب در داورى است - عموما « تاريخ تمدن اسلام » را « تاريخ تمدن عرب » ؛ « تاريخ طب اسلام » را « تاريخ طب عرب » ؛ « علوم مسلمانان » را « علوم عرب » و . . .
مىنامند ! - كه به اين جريان مجددا اشاره خواهيم كرد .
به هر جهت ، كتاب « الحاوى » موجود در كتابخانه اسكوريال اسپانيا تقريبا از كاملترين نسخ حاوى در دنيا مىباشد « 1 » و بدينترتيب غربىها در ترجمه ، چاپ و نگهدارى متن اصلى اين كتاب بيشتر از وارثين اصلى آن ، يعنى مسلمانها ، كوشا بودهاند و به همين دليل نيز توانستند پس از دوران طولانى قرون وسطى خويش با گنجينه عظيم دانش مسلمانان ، تمدن امروز خود را سازماندهى و بنا نمايند .
رازى بر خلاف پزشكان غير مسلمان دربار خلفا ، كه علاوه بر جاه و مقام و اقتدار ويژه هركدام داراى ثروتهاى هنگفت و افسانهاى شدند كه در تاريخ هم ثبت شده است ، زندگى بسيار سادهاى داشت . وقت او صرف درمان بيماران مختلف از طبقات عادى مردم مىشد ، و يا آموزش پزشكى به علاقهمندان اين علم و تأليف كتابهاى
هامش
( 1 ) - ترجمه قصص و حكايات المرضى ، ص 105 .