همچون دستنشاندگان در تحت اقتدار پادشاهان شيعه آل بويه قرار گرفتند . و بدينترتيب اوضاع اجتماعى و سياسى در كشورهاى اسلامى روز به روز در جهت آمادگى بيشتر براى پرورش استعدادهاى بالقوهء علمى مسلمانان و شكوفائى و بالندگى و پيشرفت آنان در بستر ميراث فرهنگى اسلامى ، با شتاب به حركت درآمد ، بدانگونه كه قرن چهارم و پنجم هجرى ، يعنى همزمان با سلسله آل بويه ، يكى از درخشانترين ادوار تاريخ اسلام از نظر فراوانى دانشمندان برجسته در زمينههاى مختلف علوم به حساب مىآيد .
رازى ، اهل رى بود و در ايران ، و به دور از جوّ سياسى حاكم بر مركز خلافت بغداد ، نشو و نما كرد و پس از طى مدارج علمى در حرفه پزشكى وارد بغداد شد . او در آنجا يكتنه رياست بلامنازع علم پزشكى را ، كه تا آنوقت در اختيار طبيبان غير مسلمان قرار داشت ، با اقتدارى هرچه تمامتر به دست گرفت . تأليفات اين پزشك بزرگ بسيار بيشتر از آن است كه بتوان در اينجا به همه آن اشاره نمود ، اما بهعنوان نمونه به برخى از مهمترين آثار طبى او از جمله كتاب « الحاوى » بهطور اختصار اشاره مىنمائيم . اين كتاب ، كه گفته مىشود بين بيست تا سى جلد باشد ، زيرا نسخههاى آن با همديگر اختلافهائى دارد ، يك دائرة المعارف بزرگ پزشكى است كه رازى ديگر زنده نماند كه اين اثر عظيم را آنطور كه خود مىخواست تنظيم نهائى نمايد . جاى تعجب است كه چنين تأليف مهمى در علم طب هماكنون در كشور مؤلف آن ، يعنى ايران ، بهطور كامل وجود ندارد ، بلكه بخشهايى از آن در برخى از كتابخانههاى ايران به شكل نسخ خطى موجود است و تنها در سالهاى اخير فقط يك جلد آن به
بررسى متون طب شيعه در تاريخ پزشكى ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: حسن منتصب مجابى
ص٨١