فارسى ترجمه و منتشر گرديد . درحالىكه طبق گفته دكتر الگود : « آثار طبى رازى در رديف مهمترين آثار مكتب پزشكى عرب قرار دارد . در ميان آنها كتابى كه از نظر اهميت فايده بر سايرين مقدم است كتاب الحاوى است . اين كتاب هيچگاه با متن كامل عربى به چاپ نرسيده ولى در زبان لاتين به صورت نسخهاى كه در سال 1279 [ ميلادى ] توسط فرج بن سالم براى شارل ( شاه آنژو ) ترجمه و در 1486 در برشا چاپ شده در دسترس است . قسمتهايى از متن اصلى آن را در كتابخانههاى مختلف مىتوان يافت كه شايد روزى در آينده جمعآورى و تنظيم و چاپ شوند . اين امر بسيار مطلوب و مورد نياز است ، زيرا محققان تاريخ عرب بايد كتاب حاوى را حتى از قانون بوعلى سينا نيز مهمتر بدانند . براى پى بردن به تاريخ كامل و درك اهميت نقشى كه اعراب و ايرانيان در پيشرفت فن پزشكى ايفا كردهاند ، دسترسى به متن كامل و اصلى اين كتاب ضرورى است » . « 1 »
توضيحى كه اينجا لازم است داده شود اينست كه تا مدتها پس از ظهور اسلام و در اثر تعاليم آسمانى آن ، تعصبات قومى و نژادى و زبانى و مرزهاى جغرافيائى در بين مسلمانان ، به آن شكلى كه اكنون ديده مىشود وجود نداشت . و از طرفى « عربى » چون زبان قرآن و زبان اين دين بود و عدهء زيادى از مسلمانان كشورهاى مختلف با اين زبان آشنا شده بودند ، دانشمندان مسلمان غير عرب زبان نيز براى استفاده هرچه بيشتر از تأليفاتشان سعى مىكردند آثار خود را حتىالامكان به زبان عربى - كه زبان بينالمللى مسلمانان بود - بنويسند . از جمله زكرياى رازى دانشمند پزشك ايرانى تمام
هامش
( 1 ) - تاريخ پزشكى ايران ، ص 229 .