پزشكى . « رازى از آن دسته از اطباء بود كه به تمام معنى كلمه طبيب بود و بس و جز خدمت خلق خدا كارى انجام نمىداد . تمام عمر تهىدست بود با تمام آنكه قريب دويست و هفتاد و پنج اثر و تأليف از خود به يادگار گذارد ، كسى در دوران و پس از مرگش ثروت و اندوخته برايش سراغ ننموده است . . . معروف است كه رازى عيالش را طلاق داد ولى بهواسطه دستتنگى نتوانست مهريه وى را بپردازد » . « 1 »
رازى ، طبيبى حاذق و دانشمندى پركار بود . او خود مىگويد : « در تأليف « حاوى » پانزده سال شب و روز كار مىكردم تا آنكه چشمانم ضعيف و يكى از عضلات دستم خشك شد و از كار افتاد . بااينحال تا آنجا كه مقدور بود ، از خواندن و نوشتن دست برنمىداشتم و پيوسته به افرادى متوسل مىشدم ، كه برايم كتاب بخوانند و يادداشتهاى مرا بنويسند » . « 2 » از تأليفات مهم ديگر رازى ، كتاب « الجدرى و الحصبة » ( آبله و سرخك ) است . « رازى در كتاب خود براى اولين مرتبه در تاريخ طب تشخيص افتراقى آبله و سرخك را داده است و در باب آبله دو قسم بيمارى قائل مىشود يكى آبله حقيقى و ديگرى آبله مرغان » . « 3 » « اين كتب تحقيقا براساس تجارب و ملاحظات تشخيص طبيبى عملى است ، كه بيمار را عميقا معاينه نموده كه نتيجه تجارب بسيار دانشمندانهاش مىباشد . اين كتاب اولين اثر مطالعهاى و دقيقى است كه ما درباره بيمارىهاى عفونى مىبينيم » . « 4 » « بهطور خلاصه كتاب « الجدرى و الحصبة » . . . چه از نظر بيان علائم و تشخيص كلينيكى و چه درمان ، در مقام خود بزرگترين كتاب تأليفى رازى است كه تا قرن هفدهم ميلادى درباره اين دو بيمارى
هامش
( 1 ) - تاريخ طب در ايران ، ص بيست و يك .
( 2 ) - محمد زكرياى رازى ، ص 173 .
( 3 ) - ترجمه قصص و حكايات المرضى ، ص 35 .
( 4 ) - ترجمه كتاب الجدرى و الحصبه ، ص شش مقدمه .