فارغالتحصيل شدند كه در ميان آنان از همه ممتازتر ميرزا رضايى بود كه پس از فارغالتحصيل شدن هفت سال ديگر نيز دورهء تخصصى را فرا گرفت و سپس از پاريس به ايران بازگشت . « 1 »
البته عمر اميركبير چندان نپائيد و معلوم نيست كه اگر مدت بيشترى بر سر قدرت باقى مىماند بهعنوان يك سياستمدار باتجربه ايرانى چه اقداماتى را بر عليه سلطهء غربىها و مهار كردن نفوذ فرهنگى آنها شروع مىكرد و چگونه همزمان ، با استفاده از دانش اروپائيان جلو دخالت آنان را در برنامهريزىهاى مرموزانه آنها براى از بين بردن ميراث علمى مسلمانان مىگرفت و استقلال كامل ايران را در تمام زمينهها آنطور كه واقعا علاقه داشت حفظ مىنمود . اما آنچه روشن است اين است كه تحولات سياسى و اجتماعى به سمتى پيش مىرفت كه مورد نظر اروپائىها بود ، و اگر هنوز بر عليه موج غربگرايى صدايى از حلقومى برمىخاست گوش شنوا كمتر پيدا مىشد : « مدافع و قهرمان مكتب قديم [ پزشكى ] ميرزا بابا شيرازى ملك الاطباء در كتاب خود به نام رسالهء جوهريه بر عليه استعمال داروهاى فرنگى و روشهاى درمانى غرب كه استادان خارجى به دانشجويان جوان پايتخت القا مىكردند به انتقاد پرداخت . ولى مخالفت بر عليه او بسيار شديد بود زيرا [ ناصر الدين ] شاه كاملا تحت تأثير مشاوران غربى خود قرار داشت » . « 2 » در اين دوره تعداد پزشكان خارجى روز به روز بيشتر مىشد . از جمله آنان دكتر تولوزان است كه طبيب ايرانى معاصر او مىنويسد : « و هم در زمان ما فيلسوف بصير ( دكتر طولوزان ) فرانسوى كه حكيمباشى شاه سعيد ناصر الدين شاه قاجار و اين بندهء
هامش
( 1 ) - همان ، ص 554 - 556 .
( 2 ) - همان ، ص 564 .