بختيشوع ، و به عربى ، براى محمد بن موسى ، ترجمه كردم .
113 . كتابه فيما يعتقده رأيا
كتاب او در اعتقادات او ؛ اين كتاب در يك مقاله است كه در آن ، آنچه را دانسته شده و آنچه را دانسته نشده وصف مىكند . و اين كتاب را ايوب به سريانى ترجمه كرده و من آن را به سريانى ، براى فرزندم اسحاق ، ترجمه كردم و ثابت بن قره آن را به عربى ، براى محمد بن موسى ، ترجمه كرد و عيسى بن يحيى آن را به عربى ترجمه كرد و اسحاق آن را با اصل مقابله كرد و من آن را براى عبد اللّه بن اسحاق اصلاح كردم .
114 . كتابه فى الاسماء الطبية
كتاب او در نامهاى پزشكى ؛ اين كتاب را در پنج مقاله قرار داده ، و غرض او در آن اين است كه بيان كند نامهايى را كه پزشكان به كار بردهاند چه معنايى از آن اراده كردهاند . من نسخهء يونانى آن را استنساخ كردم ولى ترجمه نكردم و ديگرى هم آن را ترجمه نكرده . پس از چندى ، سه مقاله از آن را ترجمه كردم و حبيش مقالهء اول از آن را به عربى ترجمه كرد .
اما ، كتابهايى كه او در برهان نوشته و من به آنها دسترسى پيدا كردهام عبارتند از :
115 . كتابه فى البرهان
كتاب او در برهان ؛ اين كتاب را در پانزده مقاله قرار داده ، و غرض او در آن اين است كه بيان كند روش تبيين آنچه به ضرورت مبين مىشود چيست و هدف ارسطو در كتاب چهارم خود در منطق همين بوده است . و تاكنون كسى از اهل زمان ما نسخهاى كامل از آن را به يونانى به دست نياورده ، باوجود اينكه جبرئيل همت زيادى به جستن آن گماشته است و من هم به جستن آن فراوان پرداختم و براى يافتن آن شهرهاى جزيره و شام و فلسطين و مصر را گشتم ، تا اينكه به اسكندريه رسيدم و چيزى از آن را نيافتم . فقط در دمشق بود كه به حدود نيمى از آن دسترسى يافتم كه مقالاتى نامتوالى و ناتمام بود و جبرئيل هم مقالاتى از آن يافت كه همهء آنها عين مقالاتى كه من يافته بودم نبود ، و ايوب آنچه را او يافته بود براى او ترجمه كرد ، ولى من جانم آرام نمىيافت به ترجمهء آن كتاب تا وقتىكه خواندن آن را چنانكه بايد كامل نكنم ؛ زيرا ، نقصان و اختلال در آن وجود داشت و من هم آرزومند و مشتاق به يافتن همهء كتاب بودم . سپس ، من آنچه را يافته بودم به سريانى ترجمه كردم و آن عبارت بود از جزئى كوتاه از مقالهء دوم و بيشتر از مقالهء سوم و حدود نيمى از مقالهء چهارم از آغاز آن و مقالهء نهم ، بهجز قسمتى از آغاز آنكه ساقط شده بود . و مقالات ديگر تا آخر كتاب را يافتم ، بهجز مقالهء پانزدهم ؛ زيرا ، پايان آن ناقص بود [ عيسى بن يحيى آنچه را او از