شصت سال كمى مىافزودند .
و من وقتى به اين سن رسيدم دردهاى مرگآورى مرا فراگرفت كه برخى از آنها در يك زمان با هم بودند و برخى ديگر يكى پس از ديگرى گريبانگيرم شدند تا آنكه استخوانهايم را خرد و بدنم را درهم شكستند و از حركت بازداشتند و حواس را تباه كردند . پس از چندى رو به بهبود نهادم ، درحالىكه قواى من از پيرى رو به سستى نهاده بود .
در شب گردش سال شصت و يكم در خواب ديدم كه گويى در انتظار ديدن نوماه هستم و آن را از جايگاه خود مىطلبم و درنگ در مساقط آن مىكنم ، ولى از ديدن آن ناتوان هستم . گويندهاى به من گفت : « رها كن آن را ؛ زيرا ، تو فرزند صد و هفتاد سالهء آن هستى . » به دنبال آن از خواب بيدار شدم و چهارده سال و دو ماه قمرى را به شمسى برگرداندم و پنج ماه و نيم كم كردم و جملگى نزديك به سنهء عطارد بزرگ شد كه گفتند كه در وقت ولادت مستولى بوده است . باوجود اين ، از آنچه گفت شاد نيستم . گويى عمر من به پايان رسيده و جز كاسه و كوزهاى از آن چيزى بهجاى نمانده و آن را هم فقط براى اين مىخواهم كه كارهاى ناتمامى را كه در دست دارم به پايان رسانم و تعليقاتى را كه هنوز به صورت مسوده است بازنويس كنم ، مانند :
104 . قانون مسعودى « 212 »
105 . نشانههاى بازمانده از نسلهاى گذشته
106 . راهنماى به ابعادى كه ادراك مىشود و به دست نمىآيد
107 . و مانند كتاب در پيمانهها و ترازوها و شرايط طيار و شاهينها
108 . و مانند جمع روشهاى معروف در شناسايى وترهاى دايره
109 . و مانند تصور امر فجر و شفق در دو جهت شرق و غرب از افق
110 . و مانند تكميل صناعت تسطيح
111 . و مانند روشن ساختن اذهان در زيج بتّانى « 213 »
112 . و مانند تحديد معموره و تصحيح آن در صورت
113 . و مانند علل زيج جعفر كه او مكنى به ابو معشر است « 214 »
هامش
( 212 ) . اين كتاب در سال 1954 م . در حيدرآباد دكن ، در سه مجلد ، چاپ شده است . ياقوت حموى مىگويد : « به من خبر رسيد كه وقتى او قانون مسعودى را تأليف كرد پادشاه يك فيلوار سكهء نقره به رسم جايزه براى او فرستاد و او آن را به خزانه بازگردانيد به بهانهء اينكه از آن بىنياز است و اين عادت را رها كرد كه به آن بىنيازى جويد » .
معجم الادباء ، ج 17 ، ص 181 .
( 213 ) . ابو عبد اللّه محمد بن سنان بن جابر حرانى ، معروف به بتّانى ، صاحب زيجى است كه به الزيج الصّابى اشتهار دارد و در سال 1899 م . به اهتمام نالينو در رم چاپ شده است .
( 214 ) . ابو معشر جعفر بن محمد بلخى ، متوفا به سال 272 ، نخست از اصحاب حديث بوده و با كندى دشمنى -