47 . در آسان گردانيدن تصحيح اسطرلابى و عمل به مركبات شمالى و جنوبى آن ، در 10 ورق
48 . در تسطيح صورتها و تبطيح كرهها « 189 » ، در 10 ورق
49 . در فعليت يافتن آنچه در قوهء اسطرلاب است ، 10 ورق
50 . و در استعمال اسطرلاب كروى
و در آنچه مربوط به زمانها و گاهها مىشود نوشتم :
51 . مقالهاى در تعبير ميزان براى اندازهگيرى زمانها ، در 15 ورق
52 . در به دست آوردن آن ( كوتاهترين واحد زمان ) از زمان نزد هندوان ، در 100 ورق
53 . يادآورى در راهنماى روزه و عيدهاى نصرانيان « 190 » ، در 20 ورق
54 . در پوزش خواهى از آنچه پيش از اين دربارهء تاريخ اسكندر اظهار كردم ، در 10 ورق
55 . و در تكميل داستانهاى عبد الملك بستى پزشك در آغاز و انجام جهان ، نزديك به 100 ورق
و دربارهء ستارگان دنبالهدار و ستارگان گيسودار « 191 » نوشتم :
56 . مقالهاى در دلالت آثار علوى بر حوادث سفلى ، در 30 ورق
57 . در باطل ساختن گمانهاى نادرست دربارهء ستارگان حادث در جو كه براى يكى از پزشكان رخ داده است ، در 70 ورق
58 . و مقالهاى در كلام دربارهء ستارگان دنبالهدار و ستارگان گيسودار ، در 65 ورق
59 . و مقالهاى دربارهء نوردهندگان جو كه در آسمان حادث مىشوند .
60 . و مقالهاى در تصفح سخن ابو سهل كوهى « 192 » دربارهء ستارگان منقضّه ، در 15 ورق و نوشتم :
هامش
- از اصحاب اين صناعت پيش از من دربارهء آن بحث نكرده در آن كتاب به تفصيل شرح دادهام .
( 189 ) . متن اين رساله به وسيلهء جى . ال . برگرن( J . L . Bergren )، براساس نسخهء ليدن ، شمارهء 15 ، مجموعهء خطى شرق 1068 ، تصحيح و با ترجمه انگليسى و تحقيق در محتوا و مطالب آن در مجلهء تاريخ العلوم العربية ، ج 6 ، شمارههاى 1 و 2 ، 1982 م . ، صص 83 - 112 چاپ شده است . در همين مقاله اشاره به ترجمهء آلمانى و روسى و ازبكى آن نيز شده است .
( 190 ) . ابو ريحان فصلى از آثار الباقية را اختصاص به نصارا و اعيادى كه مورد اتفاق همهء آنان است داده است . ص 302 .
او در التفهيم خود به توضيح و تفسير عيد ميلاد و ذبح و صوم و نينوا و روزهء بزرگ ترسايان و سعانين و جمعة الصلبوت و يكشنبهء نو و سلافا و بنطيقسطى و صوم شليحين و ماشوش پرداخته است . صص 248 - 251 .
( 191 ) . او از قول هندوان نقل مىكند : « مذنّبات را انواع گوناگون است ؛ برخى بسيار بالا و دور از زمينند و فقط ميان ستارگان و منازل آنها ظاهر مىشوند ، و برخى ديگر متوسط البعدند كه ميان آسمان و زمين قرار دارند ، و برخى هم نزديك به زمين هستند و بر روى زمين و كوهها و خانهها و درختان ديده مىشوند » . ماللهند ، ص 537 .
( 192 ) . قفطى مىگويد : « و يجن بن رستم مكنى به « ابى سهل » منجمى است فاضل ، كامل و به علم هيئت و به -