157 . كتاب شرف صناعت « 111 »
158 . كتاب ترتيب كه همان كتاب راحت است « 112 »
159 . كتاب تدابير « 113 »
160 . كتاب شواهد « 114 »
161 . كتاب آزمايش زر و سيم « 115 »
162 . كتاب سر حكيمان « 116 »
163 . كتاب سرّ « 117 »
هامش
( 111 ) . پس از كتاب الاكسير كتاب شرف الصناعة بايد خوانده شود تا شرف اين صناعت و اهل آن و فضيلت اين صناعت و همچنين فضيلت مكتسب بر متكل دانسته شود . مقدمهء المدخل التعليمى . در آغاز شواهد مىگويد كه او در كتاب شرف الصناعة آنان را كه قايل به تحريم مكاسب هستند رد كرده است و چنانكه پس از اين خواهد آمد ، رازى كتابى جداگانه نيز در اين باب نوشته است . رساله ، بيرونى ، شمارهء 177 .
( 112 ) . كتاب الترتيب پس از كتاب شرف الصناعة بايد خوانده شود تا دعاوى رئيسان اهل صناعت و طريق تجربه دانسته گردد . مقدمهء المدخل التعليمى . او اين كتاب را كتاب الراحة نيز خوانده است . مقدمهء الشواهد .
( 113 ) . پس از الترتيب بايد خوانده شود تا دانسته گردد كه حكيمان چرا تدبير را در موارد تدبير به كار بردند و چه چيز آنان را بدين واداشت و در موارد نياز چگونه بايد تدبير جسته شود . مقدمهء المدخل التعليمى . رازى در اين كتاب از تدابيرى كه مجرب بايد در كتاب الراحة به كار بندد سخن گفته است . مقدمهء كتاب الشواهد .
( 114 ) . نسخهاى خطى از كتاب الشواهد نيز ، در ضمن همان مجموعهاى كه المدخل التعليمى در آن است ، در كتابخانهء نواب رامپور محفوظ است . او در آغاز اين كتاب مىگويد كه « پيش از اين كتاب ما هفت كتاب نوشتهايم كه عبارت است از 1 . اثبات الصناعة ، 2 . كتاب الحجر ، 3 . كتاب التدابير ، 4 . كتاب الاكسير ، 5 . شرف الصناعة ، 6 . كتاب الراحة ، 7 . التدابير . هشتم ، اين كتاب است كه به كتاب الشواهد موسوم است و در آن از نكتههاى رموز حكما و ديگران و حقيقتى كه آنان از گفتارشان اراده كردهاند سخن مىرود » . مقدمهء كتاب الشواهد . رازى كتاب الشواهد را پس از كتاب المحن توصيه مىكند و مىگويد : « با خواندن آن دانسته مىشود كه همهء حكيمان و گذشتگان در رأى ما با ما موافق بودهاند » . مقدمهء المدخل التعليمى .
( 115 ) . خواندن اين كتاب را پس از كتاب التدابير سفارش كرده و مىگويد با خواندن آن معرفتى حقيقى از امتحان زر و سيم و بازشناختن آن از اجساد ديگر به دست مىآيد . مقدمهء المدخل التعليمى .
( 116 ) . اين كتاب آخرين كتابى است كه او در آغاز المدخل التعليمى خواندن آن را سفارش كرده است . او مىگويد بايد سر الحكما و حيلهم را بخواند تا بداند كه چگونه عامهء مردم ، خصوصا نزديكان خود را و آنان كه به دو روى آوردهاند ، بايد از خود دور سازد و اگر به ملوك و عوام الناس دچار گردد چگونه خود را برهاند . رازى پس از اين گويد كه اگر جويندهء كيميا همهء آنچه را كه ياد گرديده شد بداند حكمت او در اين صناعت پايان مىپذيرد . مقدمهء المدخل التعليمى .
( 117 ) . ابن ابى اصيبعه از اين كتاب به عنوان كتاب الاسرار ياد كرده است . عيون الانباء ، ص 422 . رازى در علت تأليف اين كتاب چنين گويد : « جوانى از شاگردان من كه اهل بخاراست ، به نام محمد بن يونس كه عالم به رياضيات و علوم طبيعى و منطقى است و مرا خدمت بسيار كرده و حقش بر من واجب است ، از من خواست پس از اتمام دوازده كتاب در صنعت مطالبى را براى او گردآورى كنم تا او را راهنما و دستور باشد و من اين كتاب را براى -