را براى تو مبارك گرداند . » جوان داستان خود با عز الدين و پيشنهاد خدمت خود را به ابن مطران باز گفت و سپس ، برگشت و خدمت او نزد عز الدين استمرار يافت و اين احسان و نيكويى در نتيجهء جوانمردى موفق الدين بن مطران بود .
من ( ابن ابى اصيبعه ) مىگويم : موفق الدين بن مطران همتى عالى در به دست آوردن كتاب داشت . چنانكه وقتى از دنيا رفت در كتابخانهاش ده هزار جلد كتاب در پزشكى و علوم ديگر وجود داشت - غير از كتابهايى كه او با خط خود استنساخ كرده بود - و نيز توجه و عنايتى فراوان به استنساخ و تحرير كتابها داشت . در خدمت او سه ناسخ بودند كه پيوسته براى او كتاب استنساخ مىكردند و از او جامگى و اجرا دريافت مىداشتند . از جملهء آنان جمال الدين معروف به ابن جماله بود كه خط او منسوب بود « 16 » .
ابن مطران با خط خود نيز كتابهاى فراوانى را نوشته كه من تعدادى از آنها را ديدهام و همه در نهايت حسن خطّ و درستى و اعراب هستند . او بسيار كتابخوان بود و در بيشتر اوقات خود از خواندن سستى نمىورزيد . بيشتر كتابهايى را كه در اختيارش بود مورد تصحيح و تحرير قرار داده بود و خط او بر آنها مشاهده مىشود . از توجه بسيار او به كتاب اينكه كتابهاى كوچك و مقالات متفرقه در پزشكى را جمع كرده و همهء آنها را در يك جلد قرار داده و همه را نيز در يك جلد كوچكى كه قطع آن نيم ثمن بغدادى است با سطربندى آشكار منظم ساخته و خود نيز بسيارى از آنها را با خط خود استنساخ كرده بود . از اين روى ، نزد او از اين جزوههاى كوچك مجلات بسيارى فراهم آمده بود كه هميشه يكى از اين مجلات را در آستين داشت كه آن را در دربار سلطان و يا هر جايى كه مىرفت مطالعه مىكرد ، و پس از وفات او همهء كتابهاى او فروخته شد ؛ زيرا كه او فرزندى از خود به جاى نگذاشت .
حكيم عمران اسرائيلى « 17 » به من گفت كه وقتىكه در فروش كتابهاى ابن مطران حاضر شده ، ديده است كه هزاران عدد از همان جزوههاى كوچك براى فروش آورده بودند كه بيشتر آنها به خط ابن جماله بود ، و قاضى فاضل كس فرستاد كه آن كتابها را مىخواهد ببيند . گنجينهء كوچكى را براى او فرستادند و او پس از نظر كردن ، آنها را رد كرد و در مزايده ؛ آن كتابها بالغ بر سه هزار درهم شد كه بيشتر آنها را همين حكيم عمران خريده است و هم او به من گفت كه با وارثان ابن مطران توافق شد كه هر جزوهاى به يك درهم فروش رود و پزشكان آن جزوههاى كوچك را عددى
هامش
( 16 ) . خط منسوب به روش ابن بواب ، كاتب معروف بغدادى . عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ص 759 .
( 17 ) . حكيم اوحد الدين بن عمران بن صدقه در سال 561 به دنيا آمد و نزد شيخ رضى الدين رحبى به آموختن طب پرداخت . ابن ابى اصيبعه مىگويد كه اجتماع او با مهذب الدين عبد الرحيم بن على فضيلت بسيار و براى بيماران خير كثير به بار آورد . كيفيت معالجات او شگفتانگيز بود ، از جمله درمان مفلوجى كه با فصد انجام داده است .
حكيم عمران در سال 637 ، در شهر حمص ، وفات يافته است . عيوان الانباء ، ص 696 .