زن يعنى وسط آنها خارج نمىشود . بلكه از درون مرد خارج مىشود . « 1 »
دوّم : آبى كه از پشت و سينهى مرد خارج مىشود .
فخر رازى اين مطلب را به صورت يك احتمال ذكر مىكند .
ولى اين مطلب توجيه علمى و معقول ندارد مگر آنكه گفته شود مراد كل وجود مرد است كه بين استخوان سينه و پشت واقع شده است .
سوّم : جنين از رحم زن خارج مىشود كه ميان پشت و قسمت جلوى بدن او قرار مىگيرد « 2 » .
اين احتمال هم ضعيف است چون در معناى كلمهى « صلب » پشت زن گفته نشده بود .
چهارم : صلب مظهر محكمى و سختى و خشن بودن مرد است و ترائب مظهر لطافت زن است پس مراد اسپرم مرد و اوول زن است . « 3 »
اين احتمال هم ضعيف است چرا كه معناى آيه مجازى مىشود علاوه بر آن قبلا بيان شد كه اوول زن حركت كند دارد .
پنجم : آبى كه از بين دستگاه نطفهساز مرد و دستگاه زن خارج مىشود . يعنى همان معنايى كه دكتر پاك نژاد در مورد صلب و ترائب پذيرفتند .
امّا اين احتمال نيز قابل قبول نيست چون منى از داخل دستگاه نطفهساز مرد خارج مىشود نه از بين دو دستگاه نطفهساز مرد و زن . و بر همين اساس كه خود ايشان هم مجبور شده است اين معنا را توجيهى بعيد كند .
ششم : منى مرد از بين پشت و پيش روى او خارج مىشود . اين معنا مورد پذيرش برخى مفسران واقع شده است . « 4 » و شواهدى براى آن اقامه شده است از جمله آنكه ، عمدهترين عامل پيدايش منى « نخاع شوكى » است كه در پشت مرد واقع است و سپس قلب و كبد است . كه يكى زير استخوانهاى سينه و ديگرى در ميان اين دو قرار دارد . و همين سبب شده كه تعبير
مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَ التَّرائِبِ
براى آن انتخاب شود . « 5 »
پس مىتوان گفت كه نطفهى مرد از ميان پشت و روى او خارج مىشود . و از طرف ديگر در هنگام خروج منى هيجان تمام بدن را فرامىگيرد . و بعد از آن تمام بدن سست مىشود . لذا برخى گفتهاند در حقيقت منى از تمام بدن خارج مىشود « 6 » .
هفتم : آب منى از بين پشت و دو استخوان پا ( محل آلت تناسلى ) خارج مىشود . اين معنا موافق معناى أخير در كلمهى ترائب است كه شواهد متعددى از لغت و تفسير به همراه داشت و در مورد پذيرش برخى پزشكان نيز بود چرا كه با مطالب علمى پزشكى سازگار است .
استاد آيت اللّه معرفت نيز همين معنا را مىپذيرند و از قول دكتر كنعان الجائى نيز همين را ذكر مىكنند . « 7 »
دكتر دياب و قرقوز در اين زمينه مىنويسند :
« ماء دافق همان آب مرد يعنى منى است كه از ميان صلب و ترائب ( استخوان پاها ) او خارج مىشود . . .
تمام نقاط و مجارى عبور منى از نظر كالبدشكافى در محدودهى صلب و ترائب قرار دارند . غدد كيسهاى
هامش
( 1 ) . مصطفوى ، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 1 ، ص 384 ( و اما تفسير الآية الكريمة بالخروج من بين ظهر الرجل و صدر المرأة فغير صحيح فان حقيقة اللفظين غير ما فسروهما و لان الماء لا يخرج من بين ظهر الرجل و صدر المرأة اى من وسطهما . )
( 2 ) . تفسير نمونه ، ج 26 ، ص 365 . به صورت احتمال ذكر مىكند .
( 3 ) . همان و نيز صاحب التحقيق فى كلمات القرآن الكريم نيز اين مطلب را به صورت توضيح يك احتمال ذكر كرده است . ج 6 ، ص 263 .
( 4 ) . ر . ك : تفسير نمونه ، ج 26 ، ص 367 .
( 5 ) . همان ، ص 367 .
( 6 ) . همان ، ص 366 .
( 7 ) . ر . ك : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 6 ، ص 64 .