معناى لغوى شدت ( الف - ج ) نمىتواند مقصود باشد چرا كه منى از طرف شدت بيرون نمىآيد بلكه از مصاديق آن اشياء شديد است و در بدن مرد پشت او را صلب گويند چون بسيار شديد ، محكم و قوى است .
و امّا معناى سوّم ( پ ) كه كل بدن مرد مراد باشد اگر بگوييم از مجموع تعبير صلب و ترائب اين مطلب مقصود است چيزى است كه در پايان بحث به آن اشاره مىكنيم و آن را با معناى دوّم جمع مىكنيم . ولى اگر از كلمهى صلب كل بدن مرد اراده شود قابل قبول نيست چون لازم است كه ترائب نيز « زن » معنا شود و منى از بين اين دو خارج نمىشود بلكه از درون مرد خارج مىشود .
و اما معناى چهارم ( ث ) كه مقصود محل دستگاه نطفه ساز مرد باشد نيز قابل قبول نيست چراكه منى از بين آن و ترائب خارج نمىشود بلكه از داخل دستگاه نطفهساز خارج مىشود مگر آنكه بگوييم كلمهى « بين » به معنى داخل است كه در اين صورت خلاف ظاهر معناى لفظ را گرفتهايم .
و امّا در مورد معناى پنجم ( ث ) يعنى استخوان مرد اگر منظور استخوان پشت مرد باشد اشكالى ندارد و الّا كلمهى صلب به معنى مطلق استخوان نمىآيد .
و امّا در مورد معناى هفتم ( ح ) يعنى دستگاه گوارش اگر مقصود استفاده از كل جمله ( ما بين الصلب و الترائب ) باشد ممكن است به صورت كنايى در بعضى موارد محتمل باشد اما اگر بخواهيم از خود لفظ صلب چنين معنايى برداشت كنيم صحيح نيست .
چون چنين معنا و استعمالى در مورد صلب سراغ نداريم .
3 - مقصود از « ترائب » چيست ؟
در اين مورد ، معانى متعددى گفته شده است كه به صورت مختصر اشاره مىكنيم :
الف : استخوان محل گردنبند زن « 1 » ( ترائب از ريشه تراب است و از آنجا كه استخوان سينهى زن نرم است و آسان حركت مىكند و لذا ترائب گفته شده است )
ب : بين دو سينهى زن « 2 »
پ : بين دو كتف و سر . « 3 »
ت : استخوان سينه و گلوگاه . « 4 »
ث : عصارهى قلب « 5 »
ج : دست و چشم و پا و . . . « 6 » ( سرتاسر بدن )
چ : محل خروج اوول زن . « 7 » دكتر پاكنژاد نيز در همين راستا مىنويسد :
« چارهاى جز اين نداريم كه صلب را دستگاه نطفه ساز مردانه و ترائب را دستگاه نطفهساز زنانه بدانيم » .
و سپس اين مطلب را با ظاهر آيه اينگونه توجيه مىكند كه :
« وقتى به كتب لغت مراجعه نموده و محل آنها را كه مربوط به قسمت پشتى و قدامى ستون فقرات يعنى جاى اوليهاى كه بيضه و رحم قرار مىگيرند بدانيم ( قبل از شش ماهگى جنين تخم و تخمدان هر دو در پشت قرار دارند و پس از شش ماهگى در جنس نر هر دو به پايين كشيده شده و در پوستهى بيضه قرار مىگيرند و به وضع عادى درمىآيند . و در جنس ماده نيز مختصر جابهجا شده در دو طرف پهلو
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، زير آيه و نيز لسان العرب و تفسير نمونه با اين تفاوت كه ترائب را جمع تريبه گرفتهاند .
( 2 ) . تفسير ابن كثير ( تفسير القرآن العظيم ) ، ج 4 ، ص 532 و مجمع البيان ، ذيل آيه .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . تفسير البصائر ، ذيل آيه و نيز تفسير ابن كثير .
( 6 ) . مجمع البيان ، ذيل آيه .
( 7 ) . البصائر ، ذيل آيه .