آيه : 68 أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ
آيات مرتبط : 30 انبياء - 11 زخرف - 27 فاطر - 9 ق - 45 نور موضوعات : بهداشت - بهداشت تغذيه - آب منبع : تغذيه از ديدگاه اسلام و دانش پزشكى صفحات : 101 تا 106 و 114 تا 116
اهميت و جايگاه طبى و تغذيهاى آب :
أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ . . .
« 1 »
« آيا به آبى كه مىنوشيد انديشيدهايد »
اگر بتوان گفت كه يك مادهى غذايى ضرورى ، از ديگرى بااهميتتر است ؛ يقينا آن ماده آب است . با وجود اين ، به آن توجه چندانى نمىشود و برخى اوقات حتى از فهرست مواد غذايى نيز حذف مىگردد . به طور كلى ، بشر قادر است براى هفتهها و حتى سالها بدون مصرف برخى ويتامينها و املاح ضرورى زندگى كند ؛ ولى بدون آب تنها چند روز قادر به زندگى خواهد بود . طولانىترين مدتى كه انسان بدون آب توانسته به زندگى ادامه دهد هجده روز بوده ، ولى به طور متوسط اين مدت دو يا سه روز است . با در نظر گرفتن بازخورد روزانه آب كه حدود 6 % در بزرگسالان و 15 % در كودكان است ، مىتوان گفت كه مبادلهى آب بيش از هر مادهى مغذّى ديگرى است . اگرچه روزانه تا 8 / 3 ليتر آب ممكن است مصرف و 8 / 3 نيز از دست مىرود ، ولى ساز و كار همواستاتيكى به قدرى حسّاس است كه اختلاف درون بدن در نتيجهى تغيير در دماى بدن ، بندرت بيش از 150 گرم در روز مىشود .
توزيع آب در بدن
آب ، 60 % كل وزن بدن و 70 % تودهى بدون چربى افراد بالغ را تشكيل مىدهد . بنابراين ، نسبت آن در بدن از 50 تا 75 % بوده و در 60 سالگى به 50 % مىرسد . آب جزء اساسى هر سلول در بدن است . در بافتهاى مختلف و در غلظتهاى متفاوت از قبيل 72 % عضلات ، 20 تا 30 % بافتهاى چرب ، 25 % استخوان و غضروف وجود دارد .
توزيع مايعات در بدن به صورت آب درون سلولى است كه حدود دو سوّم آب كلّ بدن ( 45 ليتر ) ، و آب خارج سلولى و ( تمام مايعات خارج سلولى ) كه يك سوّم بقيه را تشكيل مىدهد . مايعات درون سلولى ، داخل غشاى هر سلول قرار گرفته است . آب خارج سلولى اغلب به دو قسمت داخل عروق و خارج عروق تقسيم مىشوند . مايعات داخل عروق كه حدود 3 ليتر است ، شامل آب موجود در عروق خونى ، سرخرگ ، سياهرگ و مويرگهاست . اينها 45 % وزن بدن و 5 / 7 % آب كلّ بدن را تشكيل مىدهند .
مايعات خارج عروق كه حدود 12 ليتر است ، مايعاتى اند كه عروق را ترك گفته و در فضاهايى كه اطراف هر سلول و بين سلول را مىپوشاند ، وجود دارد .
تبادل آب بين سلول و مايعات اطراف آن و بين مايعات اطراف سلول و قسمت داخل عروق ، كه همه به وسيلهى يك غشاى نيمتراوا با آزادى صورت مىگيرد ، به وسيلهى عوامل زيادى از قبيل غلظت پروتئين و الكتروليتهايى مانند سديم و پتاسيم تنظيم مىشود . جهت و ميزان تبادل به وسيلهى : 1 - فشار اسمز مربوط به حضور الكتروليتها ( تعداد ذرات يونيزه شده ) ؛ 2 - فشار آنكوتيك مربوط به حضور مواد ديگر مانند پروتئين و 3 - فشار ئيدرواستاتيك ( مربوط به فشارى كه به وسيلهى عمل تلمبهاى قلب بر روى مايعات داخل عروق خونى انجام مىشود )
هامش
( 1 ) . واقعه / 68 .