آزمايش و امتحان معنا مىكند و اين دو معنا در آيهى قابل جمع نيستند .
5 - واژهى « بىحس و شعور » در ترجمهى آيهى 2 سورهى انسان در كتاب طب در قرآن دكتر دياب و دكتر قرقوز ( ما او را از نطفهاى مختلط بىحس و شعور خلق كرديم ) و نيز در ترجمهى استاد الهى قمشهاى آمده است . البته احتمال دارد كه مترجم كتاب طب در قرآن ( على چراغى ) اين ترجمه را از استاد الهى قمشهاى گرفته باشد .
ولى بههرحال اين واژه « بىحس و شعور » در آيهى مورد بحث
مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ
نيامده است و اين ترجمه غير قابل قبول است .
6 - قرآن مىفرمايد :
نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ
« 1 » « زنان شما كشتزار شمايند . » پس مزرعه بودن زنان در قرآن پذيرفته شده است . ولى اين مطلب مستلزم اين نيست كه زن نقشى در تشكيل نطفه نداشته باشد بلكه همانطور كه گذشت ، قرآن نطفه را مخلوط ( و امشاج ) مىداند .
7 - لغت « امشاج » كه جمع مشج يا مشيج است به معنى چيز حقيرى است كه با چيزى ديگر مخلوط شده باشد ولى در كتب لغت سخنى از « تراكم » در مادهى اين لغت نيافتيم . « 2 » و لذا سخن نويسندهى كتاب « پيشگويىهاى علمى قرآن » كه آن را به معنى عناصر متراكم دانستهاند خالى از دليل است .
8 - اصرار دكتر بوكاى بر معنا كردن « امشاج » به مخلوطى از عناصر تشكيلدهندهى نطفهى مرد و نيز اصرار ديگران بر معنا كردن « امشاج » به مخلوطى از نطفهى زن و مرد يا مخلوط ژنها و صفات ، صحيح به نظر نمىرسد . چرا كه تعبير قرآن « امشاج » ( مخلوطها ) است . و اين تعبير مىتواند با مخلوط نطفهى زن و مرد و مخلوط عناصر تشكيلدهندهى نطفه سازگار باشد . به عبارت ديگر نطفه « امشاج » ( نطفهاى كه از مخلوطهاست ) افراد مصاديقى مختلفى دارد . يك فرد آن ، مخلوط اسپرماتوزئيد و اوول است و يك فرد آن مخلوط شدن از عناصر مختلف تشكيلدهندهى نطفهى زن يا نطفهى مرد است .
پس جمع اين معانى در تفسير آيه اشكالى ندارد همانطور كه برخى مفسران و لغويين بدان اشاره مختصرى كرده بودند . « 3 »
تذكر : بنابراين ترجمههاى سهگانهاى كه در صدر بحث از آيهى 2 سورهى دهر ( از استاد مكارم شيرازى ، استاد فولادوند و مرحوم الهى قمشهاى ) نقل شد خالى از اشكال نيست چون بهتر بود كه آيه را اينگونه ترجمه مىكردند : « همانا ما انسان را از مخلوطهاى نطفه آفريديم . »
آيه : 5 وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْكُلُونَ
آيات مرتبط : 32 ، 160 اعراف - 4 و 87 و 88 مائده موضوعات : بهداشت - بهداشت تغذيه - گوشت چهارپايان منبع : طب در قرآن صفحات : 163 تا 165
طيبات
كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ *
« 4 »
هامش
( 1 ) . بقره / 223 .
( 2 ) . ر . ك : الجوهرى ، صحاح اللغة ، ابن فارس ، مقاييس اللغة ، ابن منظور ، لسان العرب و التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 11 ، ص 115 ماده شج .
( 3 ) . ر . ك : تفسير نمونه ، ج 25 ، ص 334 به بعد و التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 11 ، ص 116 .
( 4 ) . « و از لذيذ و پاكيزه قوتى كه روزى شما كرديم تناول كنيد . » ( اعراف 160 )