آخرين شعاع خورشيد برچيده و اگر اين موضوع نبود ، طلوع و غروب آفتاب در يك لحظه زودگذر انجام مىگرفت و انتقال ناگهانى از شب به روز و روز به شب هم از نظر جسمى و روحى براى انسان زيانبار بود و هم از نظر نظام اجتماعى اين تغيير سريع و بىمقدمه مشكلات فراوان به وجود مىآورد ( 1 ) .
امام سجاد عليه السّلام در دعاى ششم صحيفه سجاديه ، اين پديده را با روزىرسانى به خلق و پرورش آنها ارتباط داده است و مىفرمايد : يولج كل واحد منهما فى صاحبه ، و يولج صاحبه فيه بتقدير منه للعباد فيها يغذوهم به ، و ينشتهم عليه از هريك از آن دو مىكاهد و بر ديگرى مىافزايد و آنگاه آنچه را كاسته بازمىگرداند تا روزى بندگان و مايهى پرورش ايشان كه مقدر شده ، فراهم آيد ( 4 ) .
از آثار عمده تناوب شب و روز رويش دانهها و فعال شدن دوره توليد مثل گياهان و جانوران است . دوره متناوب تاريكى و روشنايى با تأثيرگذارى بر سيستمهاى هورمونى رويش دانهها و تداوب چرخه مواد در بخشهاى مختلف جاندار و بيجان محيط زيست مىشود كه در سوره انعام بدينگونه به آن اشاره شده است :
« إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ذلِكُمُ اللَّهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ »
( 95 )
« فالِقُ الْإِصْباحِ وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ »
( 96 )
خدا شكافنده دانه و هسته است زنده را از مرده و مرده را از زنده بيرون مىآورد چنين است خداى شما پس چگونه [ از حق ] منحرف مىشويد ( 95 ) . [ هموست كه ] شكافنده صبح است و شب را براى آرامش و خورشيد و ماه را وسيله حساب قرار داده اين اندازهگيرى آن تواناى داناست .
در سوره حج آيه 60 و 61 آنجا كه وعده نصرت و يارى ستمديدگان را مطرح مىكند ، براى ايجاد اطمينان به قدرت دو علم بارىتعالى پديده شگفتانگيز دوره روشنايى - تاريكى را مثال مىزند و مىفرمايد : اين بخاطر آن است كه خداوند شب را در روز و روز را در شب